Merhaba sevgili öğrencim! Seninle Fen Bilimleri dersinin bu güzel sorularını birlikte inceleyelim. Konularımız; refleksler, ergenlik dönemi ve vücudumuzdaki denetleyici ve düzenleyici sistemler (hormonlar). Hazırsan kalemini kağıdını hazırla, adım adım çözmeye başlıyoruz.
9. Aşağıdakilerden hangisi doğuştan kazanılan bir refleks değildir?
A) Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi
B) Limondan ağzın sulanması
C) Aşırı sıcak ve soğuğa dokununca ani uzaklaşma
D) Ani sesten irkilme
Çözüm:
Bu soruda bizden refleks çeşitlerini ayırt etmemiz isteniyor. Refleksleri ikiye ayırıyorduk: Doğuştan gelen (kalıtsal) refleksler ve Sonradan kazanılan (şartlı) refleksler.
Adım 1: Doğuştan gelen refleksler, öğrenilmemiştir ve türün tüm bireylerinde bulunur. Hayatta kalmamızı sağlar.
- A şıkkı: Göz bebeğinin ışığa göre büyüyüp küçülmesi doğuştandır. Işık miktarını ayarlar.
- C şıkkı: Sıcak veya soğuk bir şeye dokununca elimizi çekmek vücudumuzu koruyan doğuştan bir reflekstir.
- D şıkkı: Ani sesten irkilmek de tehlikelere karşı vücudun verdiği doğuştan bir tepkidir.
Adım 2: Sonradan kazanılan refleksler ise öğrenmeye dayalıdır. Beyin kabuğu tarafından öğrenilir, sonra omuriliğe devredilir.
- B şıkkı: Limon görünce ağzın sulanması için kişinin daha önce limonun tadını (ekşi olduğunu) bilmesi gerekir. Hiç limon yememiş bir bebeğin ağzı limon görünce sulanmaz. Bu sonradan öğrenilmiş bir reflekstir.
Sonuç: Limondan ağzın sulanması doğuştan değil, sonradan kazanılmıştır.
Cevap: B
10. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde sadece erkeklerde görülen bedensel değişimlerden biridir?
A) Boy ve kilonun artması
B) Terlemede artış
C) Kalçanın genişlemesi
D) Testeron hormonunun salgılanması
Çözüm:
Ergenlik döneminde kızlarda ve erkeklerde görülen değişimleri “ortak özellikler” ve “cinsiyete özgü özellikler” olarak ayırıyoruz.
Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim:
- A şıkkı (Boy ve kilonun artması): Hem kızlarda hem de erkeklerde büyüme hormonu etkisiyle boy ve kilo artışı görülür. Bu ortaktır.
- B şıkkı (Terlemede artış): Ergenlikte deri yağlanır ve ter bezleri daha çok çalışır. Bu da hem kızlarda hem erkeklerde ortaktır.
- C şıkkı (Kalçanın genişlemesi): Bu özellik dişilere (kızlara) özgü bir bedensel değişimdir.
- D şıkkı (Testosteron hormonunun salgılanması): Testosteron, erkek eşey hormonudur. Erkeklere özgü değişimlerin (sakal çıkması, ses kalınlaşması gibi) temel sebebidir.
Sonuç: Soruda “sadece erkeklerde” görülen özellik sorulduğu için cevap testosteron hormonu olacaktır.
Cevap: D
11. Aşağıdaki grafikte gün içerisinde kandaki şeker (glikoz) miktarının değişimi verilmiştir.
Bu grafiğe göre;
I. Pankreasın insülin salgılaması öğlen 12.00’den sonra artmaktadır.
II. Akşam 20.00’den sonra karaciğer fazla şekeri yağa dönüştürmektedir.
III. Kandaki insülin seviyesinin en az olduğu zaman dilimi gece 12.00 ile sabah 04.00 arasıdır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Grafiği dikkatlice okuyalım. Grafikteki sütunlar kan şekerini gösteriyor. Kan şekeri yükseldiğinde vücut onu düşürmek için İnsülin hormonu salgılar. Kan şekeri düştüğünde ise yükseltmek için Glukagon salgılar.
Adım 1: I. öncülü inceleyelim.
Grafikte saat 12.00’de kan şekeri 140 mg/dl seviyesine çıkmış (muhtemelen öğle yemeği yenmiş). Saat 16.00’ya doğru bu şeker seviyesi 110’a düşmüş. Şekerin düşmesi için pankreasın insülin hormonu salgılaması gerekir. Yani 12.00’den sonra insülin salgısı artmıştır ki şeker düşebilsin. (Bu ifade Doğrudur)
Adım 2: II. öncülü inceleyelim.
Saat 20.00’de kan şekeri 170 mg/dl ile zirve yapmış (akşam yemeği). Saat 24.00’e gelindiğinde ise 70 mg/dl’ye kadar düşmüş. İnsülin hormonu, kandaki fazla şekeri alır ve karaciğer ile kaslarda depolatır. Eğer depo dolarsa bu fazlalık karaciğer tarafından yağa dönüştürülerek depolanır. Şekerin bu kadar hızlı düşmesi, vücudun bu şekeri işleyip depoladığını (yağa/glikojene dönüştürdüğünü) gösterir. (Bu ifade Doğrudur)
Adım 3: III. öncülü inceleyelim.
Gece 12.00 (24.00) ile sabah 04.00 arasında kan şekeri grafikte en düşük seviyededir (yaklaşık 70 mg/dl). İnsülinin görevi şekeri düşürmektir. Zaten şeker düşük olduğu için vücudun bu saatlerde fazla insüline ihtiyacı yoktur, aksine belki de şekeri dengelemek için glukagon devreye girebilir. Dolayısıyla insülin seviyesi bu aralıkta en azdır. (Bu ifade Doğrudur)
Sonuç: Verilen üç ifade de bilimsel olarak ve grafiğe göre doğrudur.
Cevap: D