Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin “Vücudumuzdaki Sistemler ve Duyu Organları” ünitesiyle ilgili harika bir çalışma kağıdını inceleyeceğiz. Bu sorular, öğrendiğimiz konuları pekiştirmek için çok önemli. Hadi gel, bu doğru-yanlış sorularını ve empati etkinliğini birlikte, adım adım çözelim.
C. Doğru-Yanlış Sorular
Aşağıda verilen ifadeleri dikkatle okuyarak doğru olanlara “D”, yanlış olanlara “Y” diyeceğiz.
1. Omurilik, çevresel sinir sisteminde yer alan bir organdır.
Burada hemen sinir sisteminin bölümlerini hatırlayalım. Sinir sistemimiz ikiye ayrılıyordu: Merkezi Sinir Sistemi ve Çevresel Sinir Sistemi. Merkezi sinir sisteminin patronları kimdi? Beyin, Beyincik, Omurilik Soğanı ve Omurilik. Yani omurilik, çevresel değil, merkezi sinir sisteminin bir parçasıdır. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Cevap: Y (Yanlış)
2. Yaşamsal faaliyetler omurilik soğanı tarafından kontrol edilir.
Omurilik soğanına biz ne diyorduk? “Hayat Düğümü”. Neden? Çünkü nefes alma, yutkunma, öksürme, hapşırma ve kalbimizin atması gibi bizim isteğimiz dışında çalışan, hayatta kalmamızı sağlayan sistemleri o yönetir. Bu bilgi kesinlikle doğrudur.
Cevap: D (Doğru)
3. Hipofiz bezi beyin tabanında bulunur.
İç salgı bezlerinin yöneticisi olan o küçücük ama marifetli bez hangisiydi? Evet, Hipofiz bezi. Yeri de tam olarak beynimizin alt kısmında, yani tabanındadır. Büyüme hormonu salgılamasıyla meşhurdur.
Cevap: D (Doğru)
4. Ergenlik döneminde erkeklerde bıyık ve sakal çıkması tiroit tarafından salgılanan hormonlar ile gerçekleşir.
Burada bir tuzak var, dikkatli olalım! Tiroit bezi “Tiroksin” hormonu salgılar ve bu hormon büyüme ile metabolizma hızını ayarlar. Ancak erkeklerde sakal ve bıyık çıkması gibi cinsiyete özgü değişiklikleri sağlayan hormon, Testislerden salgılanan “Testosteron” hormonudur. Tiroit değil.
Cevap: Y (Yanlış)
5. Ergenlik döneminde kızlarda kalçada, erkeklerde omuzlarda genişleme görülür.
Ergenlik döneminde vücudumuzda bedensel değişimler olur. Kızlarda östrojen hormonunun etkisiyle kalça bölgesinde yağlanma ve genişleme olurken, erkeklerde kas kütlesinin artmasıyla omuzlar genişler. Bu ifade tamamen doğrudur.
Cevap: D (Doğru)
6. Göz merceği gözün sert tabakasında yer alır.
Gözümüzün tabakalarını dıştan içe sayalım: Sert tabaka (en dıştaki beyaz kısım), Damar tabaka (ortadaki besleyici kısım) ve Ağ tabaka (en içteki kısım). Göz merceği, damar tabakanın ön tarafında, irisin arkasında yer alır. Sert tabaka gözün en dışındaki koruyucu kısımdır ve ön tarafta saydamlaşarak korneayı oluşturur. Mercek sert tabakada değildir.
Cevap: Y (Yanlış)
7. Hipermetrop uzağı görememe rahatsızlığıdır.
Göz kusurlarını karıştırmamak için şöyle kodlayabilirsin: “Miyop” kelimesi kısa, “uzağı” göremez. “Hipermetrop” kelimesi uzun, “yakını” göremez. Soruda hipermetropun uzağı göremediği söylenmiş, oysa hipermetrop hastaları uzağı iyi görür ama yakını net göremezler. Uzağı göremeyen miyoptur.
Cevap: Y (Yanlış)
8. Koku almakta görevli duyu almaçları burun boşluğunun en üst kısmındadır.
Burnumuzun iç yapısını düşündüğümüzde, koku almaçlarının (reseptörlerin) yoğunlaştığı özel bir bölge vardı. Buna “Sarı Bölge” diyorduk. Bu bölge burun boşluğunun tavanında, yani en üst kısmında yer alır. Koku tanecikleri oraya ulaştığında koku alırız.
Cevap: D (Doğru)
Ç. Empati Kuralım
Soru: Duyu organlarından birini veya birkaçını kaybeden kişileri düşününüz. Onların yerinde olsaydınız hayatta ne gibi zorluklarla karşılaşırdınız? Bu sorunları aşmak için sizce neler yapılmalıdır? Aşağıya yazınız.
Sevgili öğrencim, bu bölüm senin duygularını ve düşüncelerini ifade etmen için ayrılmış. Ancak sana yol göstermesi için örnek bir cevap hazırladım. Kendi cümlelerinle buna benzer bir metin yazabilirsin:
Örnek Cevap:
“Eğer görme duyumu kaybetseydim, dünyayı algılamak benim için çok daha zor olurdu. Sabah uyandığımda saati göremez, okula giderken yoldaki engellere takılabilirdim. Renkleri, sevdiklerimin yüzünü veya ders kitaplarımı görememek beni üzerdi. Bu zorlukları aşmak için dokunma ve işitme duyumu daha fazla kullanmam gerekirdi. Toplum olarak ise, görme engelliler için yollara sarı şeritler (hissedilebilir yüzeyler) daha fazla yapılmalı, sesli trafik ışıkları yaygınlaştırılmalı ve kitaplar Braille alfabesiyle veya sesli kitap formatında daha çok üretilmelidir. Ayrıca bizler de onlara her zaman yardımcı olmalı ve saygı duymalıyız.”