Merhaba sevgili öğrencim! Seninle fen bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Duyu Organları” ünitesine ait bu iki güzel soruyu inceleyelim. Bu sorular, vücudumuzun nasıl çalıştığını anlamamız için çok önemli. Hazırsan, adım adım ve anlaşılır bir şekilde çözelim.
5. Koku alma ile tat alma arasında nasıl bir ilişki vardır? Aşağıya yazınız.
Bu soru aslında günlük hayatta sıkça yaşadığımız bir durumu açıklamamızı istiyor. Hiç nezle olduğunda yediğin yemeğin tadını alamadığını hissettin mi? Cevabımız tam da bununla ilgili.
Adım 1: Öncelikle bilmelisin ki, dilimiz sadece temel tatları (tatlı, tuzlu, acı, ekşi) algılar. Ancak bir elmanın veya çileğin o kendine has aromasını hissetmemizi sağlayan şey aslında onun kokusudur.
Adım 2: Biz yemek yerken, yiyeceğin kokusu ağzımızın arkasından (genzimizden) burnumuzdaki koku almaçlarına ulaşır. Beynimiz, dilden gelen “tat” bilgisi ile burundan gelen “koku” bilgisini birleştirir.
Adım 3: Beyin bu iki sinyali birleştirdiğinde biz yiyeceğin tam “lezzetini” algılamış oluruz. Yani bu iki duyu organı bir takım arkadaşı gibi birlikte çalışır.
Sonuç:
Koku alma ve tat alma duyuları birbiriyle uyumlu ve ilişki içinde çalışır. Besinlerin tadını tam olarak alabilmemiz için kokusunu da alabilmemiz gerekir. Eğer burnumuz tıkalıysa veya koku alma duyumuz çalışmıyorsa, yiyeceklerin tadını çok az alırız veya lezzetini tam ayırt edemeyiz.
6. Tat alma olayı nasıl gerçekleşir? Kısaca aşağıya yazınız.
Şimdi seninle bir parça çikolatayı ağzına attığını hayal edelim ve saniyeler içinde gerçekleşen o mucizevi yolculuğu sıralayalım.
Adım 1: Tat almanın en önemli kuralı şudur: Bir maddenin tadını alabilmen için o maddenin mutlaka sıvı içinde çözünmesi gerekir. Yani yiyeceği ağzımıza aldığımızda, önce tükürük sıvısı ile karışıp çözünür.
Adım 2: Tükürükte çözünen bu maddeler, dilimizin üzerindeki o küçük kabarcıkların (papilla) içinde saklı olan tat tomurcuklarını uyarır.
Adım 3: Tat tomurcuklarının içindeki özel almaçlar (reseptörler), bu kimyasal uyarıyı alır ve sinirler aracılığıyla hızla beyne gönderir.
Adım 4: Beynimizdeki tat alma merkezi gelen mesajı yorumlar ve sen “Hımm, bu çikolata çok tatlı!” dersin.
Sonuç:
Tat alma olayı şu sırayla gerçekleşir:
- Besinler ağızdaki tükürük sıvısında çözünür.
- Çözünen maddeler dilimizdeki tat tomurcuklarını (duyu almaçlarını) uyarır.
- Bu uyarılar sinirler aracılığıyla beyne iletilir.
- Beyin bu mesajı yorumlar ve tat alma olayı gerçekleşir.