6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları Sayfa 227

Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle birlikte “Duyu Organları” ünitemizdeki dil ve burun arasındaki o muazzam ilişkiyi keşfedeceğiz. Kitabımızdaki “Tadından Tanıyalım” etkinliğinin sonuçlarını birlikte analiz edelim. Hazırsan başlayalım!

Bu etkinlikte amaç; burnumuz tıkalıyken yediklerimizin tadını tam olarak alıp alamadığımızı test etmekti. Şimdi “Sonuca Varalım” kısmındaki soruları tek tek cevaplayalım.

Soru 1: Arkadaşlarınızdan hangisi, içecekleri tadına bakarak tanımada daha başarılı oldu? Neden?

Çözüm:

Bu sorunun cevabını etkinliğimizdeki gözlemlerimize dayanarak verelim.

Adım 1: Deneyde iki farklı durum vardı. Bir arkadaşımız burnunu eliyle kapatarak tadım yaptı, diğeri ise burnu açık bir şekilde (veya burnunu açtıktan sonra) tadım yaptı.

Adım 2: Bilimsel olarak biliyoruz ki, besinlerin tadını tam olarak algılayabilmek için onların kokusunu da almamız gerekir. Dilimiz temel tatları (tatlı, tuzlu, ekşi, acı) algılar ama “aroma” dediğimiz o asıl lezzeti burnumuz sayesinde alırız.

Sonuç: İçecekleri tanımada burnu açık olan (burnunu kapatmayan) arkadaşımız daha başarılı olmuştur. Çünkü burnu kapalı olan arkadaşınız, örneğin portakal suyu ile limon suyunu birbirinden ayırt etmekte zorlanmış olabilir; ikisine de sadece “ekşi” demiş olabilir. Ancak burnu açık olan kişi, portakalın o kendine has kokusunu da aldığı için “Bu portakal suyu!” diyebilmiştir.

Soru 2: Burnu kapalı olan arkadaşınız, burnu kapalı ve açık iken tat almada ne gibi farklar tespit etmiştir? Tartışınız.

Çözüm:

Burada arkadaşınızın hissettiklerini adım adım düşünelim.

Adım 1: Arkadaşınız burnunu kapattığında; içtiği sütün, meyve suyunun veya maden suyunun tadını çok yavan, belirsiz veya eksik hissetmiştir. Sadece dilindeki tat tomurcuklarıyla “Bu şekerli bir sıvı” ya da “Bu ekşi bir sıvı” diyebilmiştir ama ne olduğunu tam kestirememiştir.

Adım 2: Arkadaşınız elini burnundan çekip burnunu açtığı anda ise; genzinden burnuna doğru giden koku tanecikleri sayesinde beynine “koku” sinyali gitmiştir.

Sonuç: Tespit edilen en büyük fark şudur: “Burnum kapalıyken yediğim şeyin ne olduğunu anlamakta zorlandım, tadı çok az geliyordu. Ama burnumu açtığımda lezzet birdenbire arttı ve ne içtiğimi hemen anladım.” Yani koku duyusu olmadan tat duyusu tek başına yetersiz kalmaktadır.

Soru 3: Siz de koku alma ve tat alma duyuları arasındaki ilişkiyi gösteren deney tasarlayınız. Tasarladığınız deneyi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Çözüm:

Senin için evde veya okulda kolayca yapabileceğin, çok klasik ve eğlenceli bir deney tasarladım. Buna “Elma mı Patates mi?” deneyi diyebiliriz.

Deney Tasarımı:

• Malzemeler: Bir adet elma, bir adet çiğ patates (veya soğan).
• Hazırlık: Elma ve patatesi soyun. İkisini de aynı büyüklükte küçük küpler halinde doğrayın (Böylece dokunma duyusuyla ayırt edemezsiniz).
• Uygulama Adım 1: Deneyi yapacak kişinin gözlerini bağlayın ve burnunu eliyle sıkıca kapatmasını isteyin.
• Uygulama Adım 2: Sırasıyla ağzına bir parça elma ve bir parça patates verin. Çiğnemesini ve ne yediğini tahmin etmesini isteyin.
• Sonuç: Burnunuz kapalıyken elma ve patatesin tadı şaşırtıcı derecede birbirine benzer! Çünkü ikisi de kıtır kıtırdır ve hafif tatlımsıdır. Kokularını alamadığınız için beyniniz aradaki farkı bulmakta çok zorlanır. Bu deney, koku ve tat ilişkisini harika bir şekilde kanıtlar.

Soru 4: Dilde oluşan yaralar, hasarlar veya mikroorganizmalar tarafından oluşan bazı hastalıklar neden olmaktadır. Dilinizin sağlığını korumak için nelere dikkat etmeliyiz? Arkadaşlarınızla tartışınız.

Çözüm:

Dilimiz hem konuşmamızı sağlayan hem de yemeklerin tadını almamızı sağlayan çok değerli bir organımızdır. Onun sağlığını korumak için şu kurallara dikkat etmeliyiz:

Adım 1: Ağız Temizliği
Dişlerimizi fırçalarken sadece dişleri değil, dilimizin üzerini de nazikçe fırçalamalıyız. Dil üzerinde biriken yemek artıkları bakterilerin çoğalmasına neden olabilir. (Arkadan öne doğru süpürür gibi fırçalamak en doğrusudur).

Adım 2: Isı Kontrolü
Çok aşırı sıcak (kaynar çorba, çay gibi) veya çok aşırı soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalıyız. Aşırı sıcaklık, dilimizin üzerindeki tat tomurcuklarını yakarak zarar verebilir ve tat almamızı engelleyebilir.

Adım 3: Zararlı Maddelerden Uzak Durmak
Asitli içecekleri aşırı tüketmemeliyiz. Ayrıca sigara ve alkol gibi zararlı maddeler dil ve ağız kanserlerine yol açabilir, tat alma duyusunu köreltir. Bunlardan kesinlikle uzak durmalıyız.

Adım 4: Bilinmeyen Maddeler
Ne olduğunu bilmediğimiz kimyasal maddelerin tadına asla bakmamalıyız. Bu maddeler dilimizde ciddi yanıklara sebep olabilir.

Unutma, sağlıklı bir dil, lezzetli bir hayat demektir! Derslerinde başarılar dilerim.