6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları Sayfa 219

Merhaba sevgili öğrencim. Seninle Fen Bilimleri dersinin bu sayfasını inceleyelim. Bu sayfa, vücudumuzdaki sistemlerin (Sindirim, Dolaşım, Solunum, Boşaltım, İskelet ve Kas, Sinir Sistemleri) nasıl bir takım oyunu içinde çalıştığını anlatıyor. Sayfada doğrudan şıklı bir soru yok ancak senin düşünmeni ve yorumlamanı isteyen **üç önemli tartışma sorusu ve bir görev** var. Hadi gel, bunları sanki sınıftaymışız gibi adım adım inceleyip cevaplayalım.

1. Soru / Tartışma Konusu: Elektrik Devresi Benzetmesi

Soru Metni: Basit bir elektrik devresinin nelerden oluştuğunu hatırlayınız. Devreyi oluşturan elemanlar birbirleriyle bağlantılı olarak çalışmaktadır. Eğer elemanlardan biri arızalanırsa devre tamamlanmadığı için düzenek çalışmamaktadır. Bu durumu vücudumuzdaki bir organın ya da sistemin sağlıklı çalışmamasına benzetebilir miyiz? Vücudumuzu oluşturan sistemlerin arasında nasıl bir ilişki olabilir?

Çözüm ve Açıklama:

Burada yazar, vücudumuzu basit bir elektrik devresine benzetmiş. Gel bu benzetmeyi çözelim:

• Adım 1: Elektrik devresinde pil, kablo veya ampulden sadece biri bile bozulsa ışık yanmaz, değil mi? Sistem çöker.
• Adım 2: Vücudumuz da aynen böyledir. Örneğin; sadece Kalp (Dolaşım Sistemi) dursa, kan pompalanmaz. Kan gitmezse beyin çalışmaz, kaslar hareket etmez.
• Sonuç: Evet, bu durumu kesinlikle benzetebiliriz. Vücudumuzdaki sistemler, tıpkı devredeki parçalar gibi birbirine muhtaçtır. Biri bozulursa diğerleri de görevini yapamaz. Aralarında “iş birliği” ve “dayanışma” ilişkisi vardır.

2. Soru / Tartışma Konusu: Otomobil Benzetmesi

Soru Metni: Otomobiller de bizim vücudumuz gibi birçok sistemin bir araya gelmesiyle oluşur: fren sistemi, elektrik sistemi, soğutma sistemi, hareket sistemi vb. Bu sistemlerin hepsinin ayrı ayrı görevleri vardır. Örneğin otomobilde fren sisteminin çalışmadığını düşünelim. Sizce neler olurdu?

Çözüm ve Açıklama:

Şimdi de vücudumuzu bir arabaya benzetiyoruz. Hadi düşünelim:

• Adım 1: Bir arabanın motoru çok güçlü olabilir (bunu kaslarımıza benzetelim). Ama fren sistemi (bunu da hareketimizi kontrol eden sinir sistemine benzetebiliriz) çalışmazsa ne olur?
• Adım 2: Araba gider ama duramaz, kaza yapar ve parçalanır. Yani motorun çalışması tek başına işe yaramaz, frenin de çalışması gerekir.
• Sonuç: Vücudumuzda da sistemler tek başına bir anlam ifade etmez. Hepsi aynı anda ve uyumlu çalışmalıdır. Fren bozulursa tüm araba tehlikeye girer; vücutta da örneğin böbrekler (Boşaltım Sistemi) çalışmazsa kan temizlenmez ve zehirlenme başlar, bu da kalbi ve beyni bozar.

3. Soru / Görev: Yeni Örnek Bulma

Soru Metni: Siz de vücudumuzdaki sistemlerin eş güdümlü çalışmasına başka örnekler bulunuz. Bulduğunuz örnekleri sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.

Çözüm ve Açıklama:

Bu görevde senden, metindeki “yemek yeme” ve “dikene dokunma” örnekleri dışında, sistemlerin beraber çalıştığı yeni bir olay bulman isteniyor. Sana sınıfta anlatabileceğin harika bir örnek hazırladım:

Örnek Olay: “Parkta Koşmak veya Futbol Oynamak”

Bir arkadaşınla futbol oynadığını veya koştuğunu düşün. Bu sırada vücudunda neler oluyor?

• Adım 1 (İskelet ve Kas Sistemi): Bacak kasların kasılarak kemiklerini hareket ettirir ve koşmanı sağlar.
• Adım 2 (Solunum Sistemi): Kasların çok enerji harcadığı için daha fazla oksijene ihtiyaç duyar. Bu yüzden nefes nefese kalırsın, akciğerlerin daha hızlı çalışır.
• Adım 3 (Dolaşım Sistemi): Akciğerden alınan bu bol oksijeni kaslara yetiştirmek için kalbin küt küt hızlıca atmaya başlar. Kan akışın hızlanır.
• Adım 4 (Sinir Sistemi): Gözlerin topu görür, beynin topun nereye gideceğini hesaplar ve bacaklarına “Topa vur!” emrini verir.
• Adım 5 (Endokrin/İç Salgı Sistemi): Koştuğun için vücudun ısınır, ter bezlerin çalışır ve terleyerek vücudunu soğutursun.

Özetle: Gördüğün gibi sadece “koşmak” eylemi için bile kas, kemik, kalp, akciğer ve beyin aynı anda haberleşerek çalışmak zorundadır. Bu, sistemlerin eş güdümlü (koordineli) çalışmasına en güzel örnektir.