Soru 6: Özdeş ses kaynaklarından çıkan ses dalgalarının eşit mesafelerden K, L ve M ortamından ulaşma sürelerini ölçen Melis, aşağıdaki grafiği çiziyor.
K, L ve M ortamları aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?
A) K: Beton, L: Hava, M: Su
B) K: Hava, L: Su, M: Beton
C) K: Hava, L: Beton, M: Su
D) K: Su, L: Hava, M: Beton
Çözüm:
Merhaba sevgili öğrencim, bu soruda sesin farklı maddelerdeki yayılma hızlarını ve bunun süreye nasıl yansıdığını inceleyeceğiz. Grafik okuma ve fen bilgisini birleştireceğimiz çok güzel bir soru. Hadi gel, adım adım çözelim.
Adım 1: Grafiği Doğru Okuyalım
Öncelikle grafiğin ne anlattığına dikkat etmelisin. Grafik, sesin yayılma süresini gösteriyor. Burası çok önemli! Bir yere gitmek ne kadar uzun sürerse, hızımız o kadar yavaştır. Tam tersi, bir yere ne kadar kısa sürede varırsak, o kadar hızlıyız demektir.
Grafikteki sütunların boylarına bakalım:
– K sütunu en uzun: Demek ki ses burada en uzun sürede gitmiş. Yani ses K ortamında en yavaştır.
– L sütunu en kısa: Demek ki ses burada en kısa sürede gitmiş. Yani ses L ortamında en hızlıdır.
– M sütunu ortada: Sesin hızı orta seviyededir.
Adım 2: Sesin Sürati Bilgisini Hatırlayalım
Ses dalgaları maddesel ortamlarda yayılırken taneciklerin birbirine yakınlığına göre hızı değişir. Tanecikler birbirine ne kadar yakınsa, ses o kadar hızlı iletilir.
Bu kuralı şöyle özetleyebiliriz:
Katı > Sıvı > Gaz
– Ses en hızlı katılarda (örneğin beton, demir) yayılır.
– Ses sıvılarda (örneğin su) orta hızda yayılır.
– Ses en yavaş gazlarda (örneğin hava) yayılır.
Adım 3: Ortamları Eşleştirelim
Şimdi 1. adımdaki analizimizle 2. adımdaki bilgimizi birleştirelim:
– L Ortamı (En Hızlı): Sesin en hızlı olduğu ortamın Katı olması gerekir. Şıklarda katı olan madde Beton‘dur. Yani L = Beton.
– K Ortamı (En Yavaş): Sesin en yavaş olduğu ortamın Gaz olması gerekir. Şıklarda gaz olan madde Hava‘dır. Yani K = Hava.
– M Ortamı (Orta Hız): Sesin orta hızda olduğu ortamın Sıvı olması gerekir. Şıklarda sıvı olan madde Su‘dur. Yani M = Su.
Sonuç:
Sıralamamız şu şekilde oldu:
K: Hava
L: Beton
M: Su
Bu sıralamanın doğru verildiği seçenek C seçeneğidir.