Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin çok eğlenceli ve keşif dolu bir konusu olan “Ses” ünitesine göz atacağız. Bu etkinlikte aslında sesin en temel iki kuralını öğreniyoruz. Hazırsan laboratuvar önlüğümüzü giymiş gibi hayal edelim ve sorularımızı adım adım inceleyelim.
Soru 1: Plastik çubukla vurduğunuz cisimlerin farklı sesler çıkarmasının sebebi nedir?
Çözüm:
Bu soruda dikkat etmen gereken en önemli nokta şu: Elindeki plastik çubuk (yani vuran cisim) hep aynı, ama vurduğun cisimler (tahta blok, porselen tabak, cam kavanoz vb.) sürekli değişiyor. Hadi gel bunu adım adım düşünelim:
- Adım 1: Etkinlikte masanın üzerinde tahta, porselen, cam ve demir gibi farklı maddelerden yapılmış cisimler var.
- Adım 2: Sen plastik çubukla tahtaya vurduğunda “tok” bir ses duyarken, porselen tabağa vurduğunda daha “tiz” veya “çınlama” şeklinde bir ses duyarsın.
- Adım 3: Bunun sebebi, sesin kaynağının değişmesidir. Her maddenin yapısı, sertliği ve tanecik boşlukları birbirinden farklıdır. Bu yüzden titreşimleri de farklı olur.
Sonuç:
Cisimlerin farklı sesler çıkarmasının temel sebebi, ses kaynağının değişmesidir. Yani cismin yapıldığı maddenin cinsi (tahta, cam, metal olması) çıkan sesin farklı olmasına neden olur. Farklı kaynaklardan farklı sesler çıkar.
Soru 2: Metal kaşıklar birbirine vurulduğunda çıkan ses, farklı ortamlarda aynı şekilde mi işitildi? Neden?
Çözüm:
Burada ise bir önceki sorunun tam tersini yapıyoruz. Bu sefer ses kaynağımız (metal kaşıklar) aynı ama bulundukları yer (ortam) değişiyor. Bakalım neler oluyor:
- Adım 1: İlk durumda kaşıkları havada birbirine vurdun. Sesi net ve keskin bir şekilde duydun.
- Adım 2: İkinci durumda ise kaşıkları su dolu bir kovanın içine soktun ve suyun içinde birbirine vurdun.
- Adım 3: Suyun içindeyken duyduğun ses, havadakine göre daha farklı, belki biraz daha boğuk veya dolgun geldi. Çünkü ses dalgaları bu sefer hava yerine su tanecikleri üzerinden kulağına (veya su yüzeyine) ulaştı.
Sonuç:
Hayır, aynı şekilde işitilmedi. Bunun nedeni, sesin yayıldığı ortamın değişmesidir. Ses; gaz (hava) ortamında farklı, sıvı (su) ortamında farklı yayılır ve duyulur. Yani ortam değişirse, duyulan ses de değişir.
Unutma: Ses kaynağı değişirse ses değişir; sesin yayıldığı ortam değişirse duyulan ses yine değişir. Harika bir iş çıkardın, başarılar dilerim!