6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları Sayfa 182

Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersimizin en eğlenceli konularından biri olan “Sesin Yayılması” ile ilgili harika bir etkinlik sayfası paylaşmışsın. Bu deney, sesin farklı ortamlarda nasıl davrandığını anlamamız için çok güzel bir örnek. Hadi gel, “Sonuca Varalım” bölümündeki soruları adım adım, sanki sınıfta birlikte deney yapıyormuşuz gibi inceleyelim ve cevaplayalım.

Soru 1: Hangi ortamda ya da ortamlarda taşlardan çıkan ses işitildi?

Bu soruyu cevaplamak için deneyde yaptığımız üç farklı aşamayı hatırlayalım:

Adım 1: İlk aşamada arkadaşın taşları havada birbirine vurdu ve sen huniyi kulağına tutarak dinledin. Burada ses, hava (gaz) ortamında yayıldı ve kulağına ulaştı.

Adım 2: İkinci aşamada taşlar su dolu kabın içinde birbirine vuruldu. Sen yine dinledin. Burada ses, su (sıvı) ortamında yayıldı.

Adım 3: Üçüncü aşamada huni masaya dayalıyken taşa masaya vuruldu. Burada ses, masa (katı) ortamında yayıldı.

Sonuç: Ses; hava (gaz), su (sıvı) ve masa (katı) ortamlarının hepsinde işitildi. Yani ses; katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılabilir.

Soru 2: Her ortamda sesin yayılması aynı mıdır? Örnekler vererek açıklayınız.

Adım 1: Deneyi yaparken seslerin kulağına geliş şiddetine dikkat etmişsindir. Taşları havada vurduğumuzda duyduğumuz ses ile suyun içinde vurduğumuzda duyduğumuz ses birbirinden biraz farklıdır.

Adım 2: Maddelerin tanecikleri birbirine ne kadar yakınsa, ses o kadar hızlı ve iyi iletilir. Katılarda tanecikler çok sıkıdır, sıvılarda biraz daha gevşektir, gazlarda (havada) ise tanecikler birbirinden çok uzaktır.

Sonuç: Hayır, sesin yayılması her ortamda aynı değildir. Sesin yayılma hızı ve şiddeti ortamın yoğunluğuna göre değişir. Örneğin; tren rayına kulağını dayadığında trenin sesini, treni görmeden çok daha önce duyabilirsin. Çünkü raylar (katı), sesi havadan (gaz) çok daha hızlı iletir. Bu deneyde de masadan gelen ses ile havadan gelen sesin tınısı ve şiddeti farklıdır.

Soru 3: Masaya taşla vurduğunuzda oluşan sesi duyabildiniz mi? Bu durumu nasıl açıklarsınız?

Adım 1: Etkinliğin son aşamasında huniyi masaya dayayıp dinlemiştik. Evet, bu sesi kesinlikle duyabildik.

Adım 2: Peki neden? Masa tahtadan veya plastikten yapılmış katı bir maddedir. Taşı masaya vurduğumuzda masada bir titreşim oluşur.

Sonuç: Evet, sesi duyabildik. Bu durumu şöyle açıklarız: Ses, titreşimler halinde yayılır ve katı maddeler titreşimi çok iyi iletir. Masayı oluşturan tanecikler birbirine yapışık olduğu için, taşın oluşturduğu titreşimi huniye, oradan da kulağımıza kadar başarıyla taşımıştır. Bu bize sesin katılarda yayılabildiğini kanıtlar.

Soru 4: Masaya taşla vurduğunuzda duyduğunuz sesin diğer seslerden nasıl bir farkı vardır?

Adım 1: Şimdi havada duyduğun ses ile masaya (kulağını dayadığında veya huniyle dinlediğinde) duyduğun sesi karşılaştıralım.

Adım 2: Havada ses dalgaları yayılırken enerji kaybedebilir ve tanecikler uzak olduğu için daha yavaş ilerler. Ancak masada (katı ortamda) ses daha direkt ve güçlü gelir.

Sonuç: Masaya vurduğumuzda duyduğumuz ses, havada duyduğumuz sese göre daha şiddetli (gür) ve daha net duyulur. Çünkü katı maddeler sesi, sıvı ve gazlara göre daha iyi ve daha hızlı iletir. Bu yüzden masadaki tıkırtıyı çok daha net hissederiz.

Unutma: Ses boşlukta yayılmaz ama maddesel ortamların (katı, sıvı, gaz) hepsinde yayılır! Başarılar dilerim.