Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle 3. Ünite sonundaki ölçme ve değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Bu sorular, kuvvet ve hareket konusundaki bilgilerimizi pekiştirmemize yardımcı olacak. Hazırsanız, haydi başlayalım! Unutmayın, anlamadığınız bir yer olursa tekrar sormaktan çekinmeyin.
A. Kısa Cevaplı Sorular
Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Kuvveti nasıl gösterebiliriz? Kuvvetin özellikleri nelerdir?
Sevgili arkadaşlar, kuvveti gözümüzle göremeyiz ama etkilerini hissedebilir ve bir çizimle gösterebiliriz. Kuvveti göstermek için ok kullanırız. Bu okun bize anlattığı bazı önemli şeyler vardır. Bunlar aynı zamanda kuvvetin özellikleridir:
- Uygulama Noktası: Okun başladığı yer, kuvvetin cisme nereden dokunduğunu, yani nereye uygulandığını gösterir.
- Doğrultu: Okun üzerinde bulunduğu çizgi, kuvvetin hangi doğrultuda (örneğin doğu-batı veya yukarı-aşağı) olduğunu belirtir.
- Yön: Okun ucu, kuvvetin hangi yöne doğru (doğuya mı, batıya mı, yukarı mı, aşağı mı) olduğunu gösterir.
- Büyüklük (Şiddet): Okun uzunluğu ise kuvvetin ne kadar büyük veya küçük olduğunu temsil eder. Uzun ok büyük kuvvet, kısa ok küçük kuvvet demektir. Kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimiyle ölçeriz.
2. Bir cisme birden çok kuvvet etki ederse cisim nasıl hareket edebilir? Açıklayınız.
Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Mesela bir kutuyu iki arkadaş birlikte ittiğinizde olduğu gibi. Cismin nasıl hareket edeceğini bulmak için bu kuvvetlerin hepsinin yaptığı işi tek başına yapan bir “süper kuvvet” hayal ederiz. İşte bu süper kuvvete bileşke kuvvet (Net Kuvvet) diyoruz.
Cisim, her zaman bileşke kuvvetin yönünde hareket eder.
Adım 1: Eğer kuvvetler aynı yönlüyse, bileşke kuvveti bulmak için onları toplarız. Cisim, bu toplam kuvvetin yönünde hızlanarak hareket eder.
Adım 2: Eğer kuvvetler zıt yönlüyse, bileşke kuvveti bulmak için büyük kuvvetten küçük kuvveti çıkarırız. Cisim, büyük olan kuvvetin yönünde hareket eder.
Adım 3: Eğer zıt yönlü kuvvetler eşit büyüklükteyse, birbirlerini yok ederler ve bileşke kuvvet sıfır olur. Cisim ya durur ya da sabit süratle hareketine devam eder.
3. Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet nedir? Örneklerle açıklayınız.
Bu iki kavram, bileşke kuvvetle çok yakından ilgilidir.
Dengelenmiş Kuvvetler: Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi (yani net kuvvet) sıfır (0) ise, bu kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler deriz. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki bir cisim;
- Eğer duruyorsa, durmaya devam eder. (Örnek: Masanın üzerinde duran kitap.)
- Eğer hareket ediyorsa, sabit süratle hareketine devam eder. (Örnek: Düz yolda sabit hızla giden bir araba.)
Dengelenmemiş Kuvvetler: Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise, bu kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler deriz. Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki bir cismin hareketi değişir.
- Cisim hızlanabilir. (Örnek: Yokuş aşağı yuvarlanan bir top.)
- Cisim yavaşlayabilir. (Örnek: Frene basan bir bisiklet.)
- Cismin yönü değişebilir. (Örnek: Virajı dönen bir araba.)
4. Bir hareketli, hareketi sırasında her zaman aynı miktarda mı yol alır? Neden? Örneklerle açıklayınız.
Hayır, bir hareketli her zaman aynı sürede aynı miktarda yol almaz. Bu durum, hareketlinin süratinin sabit olup olmamasına bağlıdır.
Adım 1: Eğer hareketli sabit süratli hareket yapıyorsa, evet, her eşit zaman aralığında eşit yol alır. Örneğin, sürati 10 m/s olan bir bisikletli her saniye 10 metre yol alır.
Adım 2: Ancak günlük hayatta genellikle böyle olmaz. Örneğin, evden okula yürürken önce yavaş başlarsınız, sonra hızlanırsınız, kırmızı ışıkta durup beklersiniz, sonra tekrar yürürsünüz. Bu durumda her saniyede aldığınız yol farklı farklı olur. Yani süratiniz sürekli değişir. Buna da değişken süratli hareket deriz.
5. Sürat nedir? Hangi birimlerle ifade edilebilir?
Sürat, bir hareketlinin birim zamanda (yani 1 saniyede veya 1 saatte) ne kadar yol aldığını gösteren bir ölçüdür. Kısacası, bir şeyin ne kadar “hızlı” gittiğini anlatır.
Sürati hesaplamak için alınan yolu, geçen zamana böleriz.
Sürati ifade etmek için en çok kullandığımız birimler şunlardır:
- Metre/saniye (m/sn veya m/s): Bir saniyede kaç metre yol alındığını gösterir.
- Kilometre/saat (km/sa): Bir saatte kaç kilometre yol alındığını gösterir.
B. Boşluk Doldurma
Aşağıdaki kelime ve kelime gruplarından uygun olanları kullanarak cümleleri tamamlayınız.
1. Birim zamanda alınan yola sürat adı verilir.
2. Bir cisme uygulanan iki ya da daha fazla kuvvetin etkisini tek başına yapabilen kuvvete bileşke kuvvet denir.
3. Hareketsiz bir cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
4. Eşit zaman aralıklarında, eşit miktarlarda yol alan hareketli sabit süratli hareket yapar.
5. Yön, doğrultu ve büyüklük kuvvetin elemanlarıdır.
C. Doğru-Yanlış Sorular
Aşağıda verilen ifadeleri dikkatlice okuyunuz. İfadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazan kutucuğu işaretleyiniz.
1. Dengelenmemiş yatay kuvvetlerin etkisindeki oyuncak araba hareket hâlindedir.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama: Dengelenmemiş kuvvetler, cisimlerin hareket durumunu değiştirir. Yani duran bir cismi hareket ettirir veya hareket eden bir cismin süratini ya da yönünü değiştirir. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
2. Sürat, hareketlinin birim zamanda aldığı yoldur.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama: Bu, süratin tanımıdır. Bir cismin 1 saniyede veya 1 saatte ne kadar yol gittiğini ifade eder.
3. Belli bir mesafeyi en uzun zamanda alan hareketli en süratlidir.
Cevap: Y (Yanlış)
Açıklama: Tam tersi doğrudur! Bir yarışı düşünün. Aynı mesafeyi (örneğin 100 metreyi) en kısa sürede koşan atlet en süratli, yani en hızlıdır. En uzun zamanda bitiren ise en yavaştır.
4. Dengelenmiş kuvvette bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır.
Cevap: Y (Yanlış)
Açıklama: Dengelenmiş kuvvetlerin en önemli özelliği, bileşke kuvvetin (net kuvvetin) sıfır (0) olmasıdır. Bu yüzden ifade yanlıştır.
5. “km/sa.” veya “m/sn” sürat birimleridir.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama: Evet, bunlar sürati ölçmek için kullandığımız en yaygın iki birimdir. Arabaların hız göstergelerinde km/sa, koşucuların süratlerinde ise genellikle m/sn kullanılır.
Umarım tüm soruları ve çözümlerini güzelce anlamışsınızdır. Konu tekrarı yapmayı ve bol bol soru çözmeyi unutmayın. Başarılar dilerim!