Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin en keyifli konularından biri olan Yol – Zaman Grafikleri üzerine konuşacağız. Grafikleri okumak aslında bir dedektiflik oyunu gibidir, ipuçlarını takip ederiz ve sonuca ulaşırız. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle grafiğimize bir bakalım. Grafikte K, L, M ve N cisimlerinin hareketleri gösterilmiş.
- Yatay eksen (aşağıdaki çizgi) Zamanı gösteriyor ve hepsi için ortak bir noktada, yani 5. saatte durup ölçüm yapılmış.
- Dikey eksen (yukarı doğru olan çizgi) ise gidilen Yolu (km) gösteriyor.
Şimdi 5. saatin sonunda kimin ne kadar yol gittiğini grafikten okuyalım:
- L cismi: 120 km yol gitmiş.
- M cismi: 80 km yol gitmiş.
- K cismi: 50 km yol gitmiş.
- N cismi: 30 km yol gitmiş.
Bu bilgileri cebimize koyduysak soruları çözmek çocuk oyuncağı olacak!
Soru 1: Hangi aracın sürati en azdır?
Bu soruyu çözmek için şu mantığı kullanacağız: Hepsi aynı süre boyunca (5 saat) hareket etmiş. Aynı sürede en az yol giden araç, en yavaş olandır yani sürati en az olandır.
Adım 1: Grafikteki çizgilerin en altına, yani en az yol gidene bakıyoruz.
Adım 2: 5 saatin sonunda N cismi sadece 30 km yol gidebilmiş. Diğerlerinin hepsi N’den daha fazla yol gitmiş.
Sonuç: En az yolu N gittiği için, N aracının sürati en azdır.
Soru 2: Hangi aracın sürati en fazladır?
Burada da tam tersini düşüneceğiz. Aynı sürede (5 saatte) en çok yol giden araç, en hızlı olandır.
Adım 1: Grafikte en tepeye, en çok yol giden çizgiye bakıyoruz.
Adım 2: L cismi 5 saatte tam 120 km yol gitmiş. Bu mesafe diğerlerinden çok daha fazla.
Sonuç: En fazla yolu L gittiği için, L aracının sürati en fazladır.
Soru 3: Bu cisimler aynı süratle hareketlerine devam ederlerse 8. saatin sonunda cisimlerin alacakları yolları kıyaslayınız.
Burada hesap yapmamıza bile gerek yok, mantığımızı kullanalım. Bir yarışta en hızlı olan hep en önde, en yavaş olan hep en arkada kalmaz mı? Evet, kalır.
Adım 1: Cisimlerin hız sıralamasını (süratlerini) belirleyelim. Çok yol giden hızlıdır: L > M > K > N.
Adım 2: Eğer 5. saatte sıralama böyleyse ve hızlarını değiştirmiyorlarsa, 8. saatte de, 100. saatte de sıralama değişmez. En hızlı olan (L) yine en çok yolu alacaktır. En yavaş olan (N) yine en az yolu alacaktır.
Sonuç: Alacakları yolların sıralaması (büyükten küçüğe): L > M > K > N şeklinde olur.
Soru 4: Eşit uzunluktaki bir yolu hangi hareketli en kısa sürede gider?
Düşünelim bakalım… Okuldan eve koşarak mı daha çabuk gidersin yoksa yürüyerek mi? Tabii ki koşarak, yani hızlı olduğunda süren kısalır.
Adım 1: Soruda bizden “en kısa sürede” gitmemiz isteniyor. Bir yolu kısa sürede bitirmek için en hızlı (en süratli) olmamız gerekir.
Adım 2: 2. soruda bulmuştuk, bu araçların en süratlisi hangisiydi? L aracıydı.
Sonuç: En süratli araç olduğu için yolu en çabuk bitirecek olan L hareketlisidir.
İşte bu kadar! Grafikleri okurken çizgilerin dikliğine (eğimine) bakmak da sana kopya verebilir. Çizgi ne kadar dikse araç o kadar hızlıdır. Başarılar dilerim!