Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Fen Bilimleri dersimizin çok heyecan verici bir konusu olan “Güneş ve Ay Tutulmaları” ünitesine giriş yapıyoruz. Kitabımızdaki hazırlık çalışmalarını ve hatırlatma sorularını birlikte inceleyelim. Hazırsanız başlayalım!
Soru 1: Dünya’mızı aydınlatan Güneş’in yandaki görselde görüldüğü gibi gündüz vakti kararması mümkün müdür? Açıklayınız.
Cevap ve Açıklama:
Evet çocuklar, bu kesinlikle mümkündür! Görselde gördüğünüz o muhteşem olay bir Güneş Tutulması‘dır.
Peki, gündüz vakti her yer aydınlıkken Güneş nasıl kararır? Hemen açıklayalım:
- Bu olayda başrol oyuncumuz Ay‘dır.
- Ay, yörüngesinde hareket ederken bazen Dünya ile Güneş’in tam arasına girer.
- Ay araya girdiğinde, Güneş’ten gelen ışınların Dünya’ya ulaşmasını engeller. Tıpkı bir lambanın önüne elinizi koyduğunuzda ışığı kestiğiniz gibi.
- Bu durumda Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer ve biz Güneş’i bir süreliğine göremeyiz veya karanlık bir disk gibi görürüz. İşte buna Güneş Tutulması diyoruz.
Soru 2: “Ay tutulması” kavramı sizde neleri çağrıştırıyor? Arkadaşlarınızla paylaşınız.
Cevap ve Açıklama:
Bu soru aslında sizin hayal gücünüze ve ön bilgilerinize dayanıyor ama bilimsel olarak ne anlama geldiğini şöyle toparlayabiliriz:
Ay tutulması dendiğinde aklımıza gölge oyunları gelmeli. Bu sefer sıralama değişiyor:
- Güneş tutulmasında Ay ortadaydı, Ay tutulmasında ise Dünya ortadadır.
- Sıralama şöyledir: Güneş – Dünya – Ay.
- Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girdiği için, Güneş’ten gelen ışınlar Ay’a ulaşamaz. Dünya’nın kocaman gölgesi Ay’ın üzerine düşer.
- Bu olay sırasında Ay tamamen kaybolmaz ama rengi genellikle kızıla veya bakır rengine döner. Yani Ay tutulması, Ay’ın Dünya’nın gölgesinde kalması demektir.
Soru 3: 5. sınıf fen bilimleri dersindeki “Güneş, Dünya ve Ay” ünitesini hatırlayınız. Ay’ın evrelerini söyleyiniz.
Cevap ve Açıklama:
Harika bir hafıza tazeleme sorusu! Geçen sene öğrendiğimiz bu konuyu hatırlayalım. Ay’ın Dünya etrafında dönerken Güneş’ten aldığı ışığa göre şekil değiştirmesine Ay’ın Evreleri diyorduk. Ay’ın 4 ana evresi ve 4 ara evresi vardır.
Adım 1: Ana Evreleri Hatırlayalım
- Yeni Ay: Ay, Güneş ile Dünya arasındadır. Ay’ın karanlık yüzü Dünya’ya dönük olduğu için Ay’ı göremeyiz.
- İlk Dördün: Ay’ın sağ tarafının “D” harfi şeklinde aydınlık olduğu evredir.
- Dolunay: Dünya, Güneş ile Ay arasındadır. Ay’ın Dünya’ya bakan yüzü tamamen aydınlıktır, tepsi gibi görünür.
- Son Dördün: Ay’ın sol tarafının ters “D” harfi şeklinde aydınlık olduğu evredir.
Adım 2: Ara Evreleri Hatırlayalım
- Hilal: Yeni Ay ile İlk Dördün arasında ve Son Dördün ile Yeni Ay arasında görülür. Ay, “C” veya ters “C” şeklindedir.
- Şişkin Ay: İlk Dördün ile Dolunay arasında ve Dolunay ile Son Dördün arasında görülür. Ay’ın büyük bir kısmı aydınlıktır.
Unutmayın çocuklar, bu evreler yaklaşık 29,5 günde bir (yani 1 ayda) sürekli tekrarlanır.