Harika bir etkinlik yapmışsınız, tebrik ederim! Şimdi gelin, bu etkinlikle ilgili aklımıza takılan soruları birlikte cevaplayalım. Ben de Fen Bilimleri öğretmeniniz olarak size adım adım yardımcı olacağım.
Soru 1:Elinizde bir ampul daha olsaydı bunu seri devreye nasıl bağlardınız? Bağlantıyı şemada nasıl gösterirdiniz?
Merhaba sevgili öğrencim, bu çok güzel bir soru! Seri bağlama, ampulleri bir trenin vagonları gibi arka arkaya, tek bir kablo üzerinde dizmek demektir. Elektrik akımı bir ampulden geçip diğerine ulaşır. Yani tek bir yolu vardır.
- Adım 1: Üçüncü bir ampulü seri bağlamak için devredeki kablolardan birini kesmemiz (ya da ayırmamız) gerekir.
- Adım 2: Bu yeni ampulü, ayırdığımız iki kablo ucunun arasına bağlarız. Böylece üç ampul de aynı ip üzerine dizilmiş boncuklar gibi peş peşe sıralanmış olur.
- Adım 3: Şemada gösterirken de pil sembolünden çıkan bir çizgi çizeriz, ucuna birinci ampul sembolünü, onun devamına ikinci ampul sembolünü ve onun da devamına üçüncü ampul sembolünü ekleriz. Sonra da çizgiyi tekrar pile bağlayarak devreyi tamamlarız. Unutma, hepsi tek bir hat üzerinde olmalı!
Sonuç: Kısacası, ampulleri uç uca ekleyerek tek bir koldan akımın geçmesini sağlardık.
Soru 2:Elinizde bir ampul daha olsaydı bunu paralel devreye nasıl bağlardınız? Bu bağlantıyı şemada nasıl gösterirdiniz?
Paralel bağlama ise seri bağlamadan biraz farklıdır. Burada her ampulün kendine ait bir “yolu” vardır. Elektrik akımı bir noktaya geldiğinde kollara ayrılır, tıpkı bir nehrin kollara ayrılması gibi.
- Adım 1: Elimizdeki iki ampulün zaten paralel bağlı olduğunu düşünelim. Üçüncü ampulü eklemek için yeni bir “kol” ya da “dal” oluşturmamız gerekir.
- Adım 2: Yeni ampulümüzü bir kabloyla, diğer iki ampulün bağlandığı ortak noktalara bağlarız. Yani ampulün bir ucunu diğer ampullerin birleştiği tele, diğer ucunu da diğer ampullerin birleştiği diğer tele bağlarız.
- Adım 3: Şemada gösterirken pilden çıkan ana koldan sonra, akımın üç ayrı kola ayrıldığını çizeriz. Her bir ayrı kolun üzerine bir ampul sembolü koyarız ve bu kolların uçlarını tekrar birleştirip pile geri bağlarız. Tıpkı bir otoyolun üç şeridi gibi düşünebilirsin!
Sonuç: Her ampule pilden gelen akımın kollara ayrılarak ulaştığı yeni bir yol oluşturarak bağlardık.
Soru 3:Etkinliğin birinci aşamasında hazırladığınız devredeki ampullerden birini duydan çıkarsanız diğer ampul yanar mı? Açıklayınız.
Bu sorunun cevabı seri bağlamanın mantığında gizli. Hatırlarsan seri bağlamada elektrik akımının izleyebileceği tek bir yol vardı.
Eğer bu tek yol üzerindeki ampullerden birini çıkarırsak, sanki yol üzerindeki bir köprüyü yıkmış gibi oluruz. Elektrik akımı devreyi tamamlayamaz çünkü yol kesintiye uğramıştır. Bu yüzden devredeki diğer ampullere de elektrik ulaşamaz.
Sonuç: Hayır, yanmaz. Çünkü seri bağlı devrede bir ampulün çıkması, devrenin tamamının açılmasına (kopmasına) neden olur ve akım kesilir.
Soru 4:Etkinliğin ikinci aşamasında hazırladığınız devredeki ampullerden birini duydan çıkarsanız diğer ampul yanar mı? Açıklayınız.
Şimdi de paralel bağlı devreye bakalım. Paralel bağlamada elektriğin gidebileceği birden fazla yol (kol) olduğunu söylemiştik. Evlerimizdeki elektrik tesisatı da bu şekildedir.
Paralel bağlı devredeki ampullerden birini çıkardığımızda, sadece o ampulün bulunduğu kolu kesintiye uğratmış oluruz. Ama elektrik akımı akıllıdır ve diğer yolları kullanmaya devam eder. Yani diğer ampulün bulunduğu koldan akım geçmeye devam eder.
Sonuç:Evet, yanar. Çünkü paralel bağlı devrede her ampul bağımsız bir koldadır. Bir kolun kesilmesi diğer kolların çalışmasını etkilemez.