Merhaba sevgili öğrencim!
Harika bir proje konusuyla karşı karşıyayız. Bu bir “Fen, Mühendislik ve Girişimcilik Uygulaması”. Yani burada senden bir bilim insanı gibi düşünmeni, bir mühendis gibi tasarlamanı ve bir girişimci gibi ürününü sunmanı istiyoruz. Bu sayfadaki sorular aslında senin projenin yol haritası. Tek bir doğru cevabı yok, çünkü tasarım tamamen sana ait olacak!
Ben şimdi sana örnek bir proje üzerinden bu adımları nasıl doldurabileceğini göstereceğim. Böylece sen de kendi projen için ilham alabilirsin. Haydi başlayalım!
Hazırlayacağınız projenin adı
Projemize ilgi çekici bir isim bulalım. Mesela benim örnek projemin adı “Uzağı Yakın Eden Göz” olsun. Bu aslında basit bir teleskop (dürbün) tasarımı olacak.
Proje için gerekli malzemeler
Teleskobumuzu yapmak için basit ve kolay bulunabilir malzemeler seçeceğiz. İşte listemiz:
- Farklı büyüklüklerde iki adet ince kenarlı mercek (Büyüteç olarak da bildiğimiz merceklerden. Biri büyük (objektif), diğeri küçük (oküler) olacak.)
- İç içe geçebilen iki farklı kalınlıkta karton rulo (Mesela biri kağıt havlu rulosu, diğeri streç film rulosu olabilir.)
- Siyah fon kartonu veya siyah boya
- Makas
- Bant veya yapıştırıcı
Projenin yapılış basamakları
Şimdi adım adım teleskobumuzu nasıl yapacağımızı anlatalım. Unutma, mühendislikte adımları sırayla takip etmek çok önemlidir!
Adım 1: İlk olarak, iç içe geçen karton rulolarımızın içini siyah boya ile boyayalım ya da siyah fon kartonu ile kaplayalım. Bunu neden yapıyoruz? Çünkü içeri giren ışığın rulonun içinde yansıyıp görüntüyü bozmasını, daha net bir görüntü elde etmeyi istiyoruz.
Adım 2: Büyük olan ince kenarlı merceğimizi, kalın olan karton rulonun bir ucuna bant veya yapıştırıcı ile sağlam bir şekilde sabitleyelim. Bu bizim objektifimiz olacak, yani bakacağımız nesneden ışığı toplayan kısım.
Adım 3: Küçük olan ince kenarlı merceğimizi ise ince olan karton rulonun bir ucuna sabitleyelim. Bu da bizim okülerimiz, yani gözümüzü dayayıp bakacağımız kısım olacak.
Adım 4: Mercekleri taktığımız ruloları, mercekler dışarıda kalacak şekilde iç içe geçirelim.
Adım 5: İşte bu kadar! Teleskobumuz hazır. Şimdi küçük merceğin olduğu kısımdan bakarak ve ruloları ileri geri oynatarak uzaktaki bir cisme odaklanıp net bir görüntü elde etmeye çalışalım.
Tasarlanan projenin model çizimi
Bu kısma projemizin basit bir şemasını çizmelisin. Şöyle düşünebilirsin:
İç içe geçmiş iki tane silindir çiz. Kalın olan silindirin ucuna daha büyük bir ince kenarlı mercek (dışa doğru bombeli), ince olan silindirin ucuna ise daha küçük bir ince kenarlı mercek çiz. Gözden gelen ışınların küçük mercekten, nesneden gelen ışınların ise büyük mercekten girdiğini oklarla gösterebilirsin. Bu, tasarımını kağıt üzerinde canlandırmana yardımcı olur.
Hazırlanan tasarımda tespit edilen eksiklikler
Projemizi yapıp denedikten sonra bazı sorunlarla karşılaşabiliriz. Bu çok normal, en iyi tasarımlar bile hataları düzelterek ortaya çıkar! Mesela şunları fark edebiliriz:
- Görüntü ters görünüyor! (Evet, basit teleskoplar görüntüyü ters çevirir.)
- Rulolar iç içe geçerken çok sallanıyor, bu da odaklanmayı zorlaştırıyor.
- Mercekleri tam ortalayamadığımız için görüntü kenarlarda bulanıklaşıyor.
- Kullandığımız bantlar pek sağlam olmadı, mercek düşecek gibi duruyor.
Eksiklikleri giderilerek tasarımı yapılan projenin modellenmesi
Şimdi bu eksiklikleri bir mühendis gibi çözelim ve projemizi geliştirelim!
Adım 1: Ters görüntü sorunu, aslında bu tür basit teleskopların bir özelliğidir. Bunu düzeltmek için araya bir mercek daha eklemek gerekir ki bu projemizi karmaşıklaştırır. Bu yüzden bu özelliğini kabul edip, özellikle gökyüzü gözlemi için kullanabiliriz. Çünkü gökyüzündeki bir yıldızın ters durması pek de sorun olmaz, değil mi?
Adım 2: Ruloların sallanmasını engellemek için, iki rulo arasına ince bir katman kağıt veya keçe sararak daha sıkı geçmelerini sağlayabiliriz.
Adım 3: Mercekleri daha sağlam tutturmak için sıcak silikon gibi daha güçlü bir yapıştırıcı kullanabiliriz. Ayrıca merceği ruloya takmadan önce rulonun ucuna tam mercek boyutunda bir karton halka yapıştırıp merceği onun içine oturtarak daha iyi ortalayabiliriz.
İşte bu kadar! Artık sen de bu örnekten yola çıkarak kendi harika görüntüleme aracını tasarlayabilirsin. Belki bir periskop (denizaltı dürbünü), belki de basit bir mikroskop yaparsın, kim bilir? Yaratıcılığını kullanmaktan ve denemekten asla çekinme! Başarılar dilerim!