Merhaba sevgili öğrencilerim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz! Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki elektrik enerjisi konusuyla ilgili çok güzel bir etkinliği yapacağız. Bana gönderdiğiniz görseldeki soruları şimdi adım adım, hepimizin anlayacağı bir dille çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Ç) Numaralandırılmış İfadeleri Uygun Kavramlarla Eşleştirme
Bu bölümde, soldaki tanımların sağdaki hangi kavrama ait olduğunu bulacağız. Hadi tek tek inceleyelim.
1. Elektrik enerjisiyle çalışan ve elektrik üreten araçların birbirine bağlanmasıyla oluşturulan sistemdir.
Adım 1: Tanımı dikkatlice okuyalım. Bize bir “sistem”den bahsediyor. Bu sistemde elektrikle çalışan (ampul gibi) ve elektrik üreten (pil gibi) araçlar var ve bunlar birbirine bağlı.
Adım 2: Bu tanım, elektriğin dolaşması için kurulan bir yolu, yani bir elektrik devresini anlatıyor. Tıpkı bir yarış pisti gibi, elektronların üzerinde hareket ettiği kapalı bir yoldur.
Sonuç: 1 -> c. Elektrik devresi
2. Ohm Yasası’na göre direncin değeridir.
Adım 1: Ohm Yasası’nı hatırlayalım. Bu yasa bize gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkiyi veriyordu. Formülümüz V = I x R şeklindeydi. (V: Gerilim, I: Akım, R: Direnç)
Adım 2: Formülde direnci (R) yalnız bırakırsak, R = V / I olur. Yani direnç, gerilimin akıma oranıdır. Bu da zaten seçeneklerde mevcut.
Sonuç: 2 -> d. Gerilimin akıma oranı
3. Pil ve diğer üreteçlerin potansiyel fark ya da gerilimini ölçmeye yarayan araçtır.
Adım 1: Soruda bizden bir “ölçme aracı” isteniyor. Ne ölçtüğünü de söylüyor: potansiyel fark, yani gerilim.
Adım 2: Gerilimin birimi “Volt” idi. Buradan aklınıza gelebilir, gerilimi ölçen alete de Voltmetre diyoruz.
Sonuç: 3 -> a. Voltmetre
4. Pil, batarya, akü, jeneratör gibi elektrik enerjisi üreten araçtır.
Adım 1: Listelenen araçların ortak özelliğini düşünelim: pil, batarya, akü… Bunların hepsi bir devreye elektrik enerjisi sağlar.
Adım 2: Devreye enerji sağlayan bu tür kaynakların genel adına Üreteç denir. Onlar olmasaydı devremiz çalışmazdı.
Sonuç: 4 -> e. Üreteç
5. Elektrik enerjisini ışık ve bir miktar ısıya dönüştüren araçtır.
Adım 1: Elektrik enerjisini başka bir enerji türüne, özellikle de ışığa dönüştüren bir devre elemanı düşünelim.
Adım 2: Aklımıza hemen ne geliyor? Tabii ki Ampul! Ampuller elektrik sayesinde ışık verir ve bir süre sonra dokunduğumuzda ısındığını da fark ederiz. Bu tanım tam olarak ampulü anlatıyor.
Sonuç: 5 -> b. Ampul
D) Bulmaca Sorularının Çözümleri
Şimdi de bulmacamızı çözme zamanı! Verilen ipuçlarından yola çıkarak doğru kelimeleri bulacağız.
Soldan Sağa
1. İstenen aygıta isteğe göre elektrik akımının geçmesini sağlamak için kullanılan araç.
Elektrik akımını istediğimiz zaman açıp istediğimiz zaman kapatmamızı sağlayan devre elemanını düşünüyoruz. Tıpkı odamızdaki ışığı açıp kapattığımız düğme gibi. Bu elemanın adı ANAHTAR‘dır.
Cevap: ANAHTAR
2. Elektrik akımını, ısıyı vb.lerini bir yerden başka bir yere aktarma özelliği olan.
Elektriğin üzerinden rahatça akıp gitmesine izin veren maddelere biz ne diyorduk? Mesela bakır tel gibi. Bu maddelere İLETKEN denir.
Cevap: İLETKEN
3. Maddelerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdikleri zorluk.
Bazı maddeler elektriğin geçişine zorluk çıkarır. İşte elektrik akımına karşı gösterilen bu zorluğun adı DİRENÇ‘tir.
Cevap: DİRENÇ
4. Elektrik devrelerindeki elektrik akım şiddetinin birimi.
Her fiziksel büyüklüğün bir birimi vardır. Mesela uzunluğun birimi metre, kütlenin birimi kilogramdır. Elektrik akım şiddetinin birimi de AMPER‘dir ve “A” harfi ile gösterilir.
Cevap: AMPER
5. Ampul ya da diğer devre elemanlarının birer uçları aynı noktaya bağlanarak devre kurulması.
Devre elemanlarını bağlamanın farklı yolları vardır. Eğer elemanları üst üste, kollara ayrılacak şekilde bağlarsak, bu bağlama türüne PARALEL bağlama denir.
Cevap: PARALEL
Yukarıdan Aşağıya
6. Bir devre elemanının uçları arasındaki gerilimin değeri değiştikçe geçen akımın da aynı oranda değişmesinde gerilimin akıma oranının sabit olması kuralı.
Bu tanım, bir iletkenin gerilimi ile akımı arasındaki o meşhur ilişkiyi açıklayan yasanın tanımıdır. Bu yasa, onu bulan bilim insanının adıyla anılır: OHM YASASI.
Cevap: OHM YASASI
7. Ampul ya da diğer devre elemanlarının aynı iletken üzerinde uç uca bağlanması.
Devre elemanlarını bir trenin vagonları gibi art arda, tek bir kol üzerinde bağlarsak bu bağlama şekline SERİ bağlama adını veririz.
Cevap: SERİ
8. Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çeviren araç, üreteç.
İçindeki kimyasal maddeler sayesinde elektrik enerjisi üreten ve günlük hayatta en çok kullandığımız üreteç çeşidi tabii ki PİL‘dir.
Cevap: PİL
9. Potansiyel fark ya da gerilimin birimi.
Tıpkı akımın biriminin Amper olması gibi, potansiyel farkın, yani gerilimin de bir birimi vardır. Bu birim, pili icat eden Alessandro Volta’nın anısına VOLT olarak adlandırılmıştır.
Cevap: VOLT
10. Üreteçteki elektrik yüklerinin enerjileri arasındaki fark.
Bir pilin artı (+) ve eksi (-) kutupları arasındaki enerji farkına, yani yükleri harekete geçiren kuvvete biz GERİLİM (potansiyel fark) diyoruz.
Cevap: GERİLİM
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi, temel kavramları bildiğimizde sorular ne kadar da kolaylaşıyor! Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kendinize iyi bakın!