Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi bana gönderdiğiniz bu güzel değerlendirme çalışmasını birlikte, adım adım çözeceğiz. Her soruyu dikkatlice okuyup neden o cevabı verdiğimizi tane tane anlatacağım. Hazırsanız, başlayalım!
A) Verilen cümlelerdeki noktalı yerleri yukarıdaki ifadelerden uygun olanıyla tamamlayınız.
1. Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görülmesinin nedeni, ışığın …………….. ve …………….. özellikleriyle ilgilidir.
Çözüm: Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görülmesinin nedeni, ışığın soğurulma ve yansıma özellikleriyle ilgilidir.
Açıklama: Sevgili arkadaşlar, bir cismin rengini nasıl gördüğümüzü hatırlayalım. Cisimler, üzerlerine düşen beyaz ışığın içindeki bazı renkleri emer (yani soğurur), bazılarını ise geri yansıtır. Bizim gözümüze yansıyan renk ne ise, cismi o renkte görürüz. Bu yüzden doğru kelimeler ‘soğurulma’ ve ‘yansıma’ olmalıdır.
2. Üzerine düşen ışınların tümünü soğu… maddeler …………….. renkli görülür.
Çözüm: Üzerine düşen ışınların tümünü soğu… maddeler siyah renkli görülür.
Açıklama: Eğer bir cisim, üzerine gelen ışığın tamamını içine hapsediyor, yani soğuruyorsa ve hiç ışık yansıtmıyorsa, gözümüze ondan gelen bir ışık olmaz. Işığın yokluğunu biz siyah olarak algılarız.
3. Tüm ışık renklerinin bileşiminden …………….. ışık oluşur.
Çözüm: Tüm ışık renklerinin bileşiminden beyaz ışık oluşur.
Açıklama: Güneş ışığı aslında birçok rengin birleşimidir. Gökkuşağında gördüğümüz renklerin hepsi (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor) bir araya geldiğinde beyaz ışığı oluşturur. Newton çarkı deneyi de bize bunu kanıtlar.
4. Işığın, yoğunlukları farklı bir saydam ortamdan diğer bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine …………….. denir.
Çözüm: Işığın, yoğunlukları farklı bir saydam ortamdan diğer bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine kırılma denir.
Açıklama: Su dolu bir bardağın içindeki kaşığın kırık gibi görünmesinin sebebi tam olarak budur. Işık, havadan (az yoğun) suya (çok yoğun) geçerken hızı yavaşlar ve yön değiştirir. Bu olaya kırılma diyoruz.
5. Güneş ışınları Dünya’ya …………….. gelir.
Çözüm: Güneş ışınları Dünya’ya kırılarak gelir.
Açıklama: Güneş ışınları uzay boşluğundan geçip Dünya’mızın atmosferine girdiğinde, yoğun bir ortama girmiş olur. Tıpkı suya giren ışık gibi, atmosfere girerken de yön değiştirir, yani kırılarak bize ulaşır.
6. Üzerine düşen ışığın büyük bir kısmını yansıtan cisimler …………….. özelliğine sahiptir.
Çözüm: Üzerine düşen ışığın büyük bir kısmını yansıtan cisimler ayna özelliğine sahiptir.
Açıklama: Işığı pürüzsüz bir şekilde yansıtan ve net bir görüntü oluşturan yüzeylere ayna diyoruz. Dolayısıyla ışığı çok iyi yansıtan cisimler için ayna gibi davranıyor ya da ayna özelliğine sahip diyebiliriz.
7. Çukur aynalarda cismin görüntüsünün özellikleri, cismin aynaya …………….. göre değişir.
Çözüm: Çukur aynalarda cismin görüntüsünün özellikleri, cismin aynaya uzaklığına göre değişir.
Açıklama: Çukur bir kaşığın içine baktığınızı düşünün. Kaşığa çok yakından bakarsanız kendinizi büyük ve düz görürsünüz. Ama kaşığı uzaklaştırdığınızda görüntünüz küçülür ve ters döner. Gördüğünüz gibi, görüntü cismin aynaya olan uzaklığına bağlıdır.
8. Merceğe gelen ışınların kırıldıktan sonra birleştikleri yere …………….. denir.
Çözüm: Merceğe gelen ışınların kırıldıktan sonra birleştikleri yere odak noktası denir.
Açıklama: Özellikle ince kenarlı (büyüteç gibi) mercekler, üzerine gelen paralel ışık ışınlarını kırarak tek bir noktada toplar. Işınların toplandığı bu sihirli noktaya odak noktası adını veriyoruz.
9. Diş hekimlerinin dişleri kontrol etmek için kullandıkları araçta …………….. ayna bulunur.
Çözüm: Diş hekimlerinin dişleri kontrol etmek için kullandıkları araçta çukur ayna bulunur.
Açıklama: Diş hekimleri, ağzımızın içindeki küçük dişleri daha büyük ve net görebilmek isterler. Bu iş için en uygun ayna, cisimlerin düz ve büyük görüntüsünü oluşturan çukur aynadır.
10. Büyüteç olarak …………….. mercekler kullanılır.
Çözüm: Büyüteç olarak ince kenarlı mercekler kullanılır.
Açıklama: Küçük yazıları okumak veya küçük nesneleri incelemek için kullandığımız büyüteçler, cisimlerin büyük ve düz görüntüsünü oluşturan ince kenarlı merceklerden yapılır.
B) Aşağıdaki ifadelerin başındaki kutucuğa ifade doğruysa “D”, yanlışsa “Y” yazınız.
1. [ D ] Cisimler, üzerine gelen ışığı soğurabilir, geçirebilir ve yansıtabilir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Örneğin, siyah bir tişört ışığı soğurur, cam ışığı geçirir, ayna ise ışığı yansıtır. Birçok cisim bu özelliklerden birkaçını aynı anda yapar.
2. [ Y ] Newton çarkıyla tüm renklerin birleşimi sonucu siyah ışığın oluştuğu gözlenebilir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Newton çarkını hızla döndürdüğümüzde, gözümüz renkleri ayrı ayrı algılayamaz ve tüm renklerin birleşimi bize beyaz rengi verir. Siyah, ışığın yokluğudur.
3. [ Y ] Çukur aynada odak noktası aynanın arkasındadır.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Çukur aynada ışınlar aynanın yansıtıcı yüzeyinin önünde toplanır. Bu yüzden odak noktası aynanın önündedir. Aynanın arkasında sanal bir odak noktası olan ayna türü ise tümsek aynadır.
4. [ D ] Atatürk çiçeği yaprağının bir kısmının yeşil, bir kısmının kırmızı olmasının nedeni, bir kısmı sadece yeşil ışığı, bir kısmının sadece kırmızı ışığı yansıtmasıdır.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Bir cismi hangi renkte görüyorsak, o cisim o rengi yansıtıyor, diğer renkleri ise soğuruyor demektir. Yaprağın yeşil kısmı yeşili yansıtıp diğerlerini soğurur, kırmızı kısmı ise kırmızıyı yansıtıp diğerlerini soğurur.
5. [ D ] Kırık şişe gibi cam atıklar, güneşte mercek işlevi taşıdığından yanma özelliği olan maddeleri tutuşturur.
Açıklama: Bu ifade doğrudur ve çok önemlidir! Kırık cam parçaları, özellikle de şişelerin tabanları, ince kenarlı mercek gibi davranarak güneş ışığını bir noktada toplar. Bu nokta çok ısınır ve kuru ot gibi yanıcı maddelerin alev almasına, yani orman yangınlarına sebep olabilir. Bu yüzden cam atıkları asla doğaya atmamalıyız.
6. [ D ] Çukur aynalar, görüntüyü büyüttüğü için aynalı teleskoplarda kullanılır.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Çok uzaktaki yıldızlardan ve gezegenlerden gelen zayıf ışığı toplayıp odaklamak için dev çukur aynalar kullanılır. Bu sayede gök cisimlerinin daha parlak ve büyük görüntüleri elde edilir.
7. [ Y ] Araba farlarında tümsek ayna kullanılır.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Araba farlarında, ampulden çıkan ışığı toplayıp güçlü bir ışık demeti halinde ileriye yansıtmak için çukur ayna kullanılır. Tümsek aynalar ise ışığı dağıtır, bu yüzden yan dikiz aynalarında daha geniş bir alanı görmek için kullanılır.
8. [ Y ] Işık havadan suya geçerken normalden uzaklaşarak kırılır.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Işık, az yoğun bir ortamdan (hava) çok yoğun bir ortama (su) geçerken hızı yavaşlar ve normale yaklaşarak kırılır. Normalden uzaklaşarak kırılması için çok yoğundan az yoğuna geçmesi gerekir (örneğin sudan havaya).
9. [ D ] Güneş paneli, güneş ışığı enerjisinin çoğunun soğurulmasından yararlanılarak üretilmiş teknolojik araçlardan biridir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Güneş panellerinin yüzeyi, güneş ışığını en fazla miktarda emmek, yani soğurmak için genellikle siyah veya koyu mavi renkte yapılır. Soğurulan bu ışık enerjisi, elektrik enerjisine dönüştürülür.
10. [ Y ] Kalın kenarlı mercekler çizim yapılırken basitçe ↔ şeklinde gösterilir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Resimde gösterilen ↔ sembolü, kenarları ince ortası şişkin olan ince kenarlı merceği temsil eder. Kalın kenarlı mercek ise kenarları kalın ortası ince olduğu için uçları içe dönük oklarla ( )( şeklinde) gösterilir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Fen Bilimleri ne kadar da keyifli, değil mi? Aklınıza takılan bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!