7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ferman Yayınları Sayfa 218
Harika bir çalışma kağıdı! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Elektrik konusu ilk başta biraz karışık gelebilir ama mantığını kavradığında çok keyifli olduğunu göreceksin. Haydi başlayalım!
A) Verilen cümlelerdeki noktalı yerleri yukarıdaki ifadelerden uygun olanıyla tamamlayınız.
1. Bir devrede ampullerin aynı iletkenle uç uca gelecek şekilde bağlanması seri bağlamadır.
Açıklama: Düşün ki el ele tutuşmuş bir sıra insan var. İşte seri bağlama da tam olarak böyle! Ampuller tek bir kablo üzerinde, art arda, sanki bir trenin vagonları gibi bağlanır. Elektrik akımının gidebileceği tek bir yol vardır. Bu yüzden bu bağlama türüne seri bağlama diyoruz.
2. Seri bağlı bir elektrik devresinde ampul sayısı arttıkça ampuller daha zayıf yanar.
Açıklama: Seri bağlı devreyi, enerjisini paylaşmak zorunda olan bir grup arkadaş gibi düşünebilirsin. Ne kadar çok ampul eklersen, pilden gelen enerji o kadar çok ampul arasında bölünür. Her ampule daha az enerji düştüğü için parlaklıkları azalır, yani daha zayıf yanarlar.
3. Elektrik devresindeki akım şiddeti ampermetre ile ölçülür.
Açıklama: Elektrik akımını bir nehirdeki suyun akışına benzetebiliriz. Ampermetre, bu nehrin ne kadar “güçlü” aktığını, yani saniyede ne kadar yük geçtiğini ölçen bir alettir. Bu ölçtüğümüz değere akım şiddeti diyoruz ve birimi Amper’dir.
4. Elektrik devresine paralel bağlanan voltmetre devredeki gerilimi ölçer.
Açıklama: Gerilim, bir diğer adıyla potansiyel fark, pilin elektrik yüklerine verdiği “itme kuvveti” gibidir. Voltmetre, devrenin iki noktası arasındaki bu “kuvvet farkını” ölçer. Düzgün ölçüm yapabilmesi için her zaman devreye paralel olarak bağlanması gerekir.
5. Elektrik akımının yönü pilin pozitif ucundan negatif ucuna doğrudur.
Açıklama: Bilim insanları, elektriği ilk keşfettiklerinde akımın pozitif (+) yüklerin hareketiyle oluştuğunu düşünmüşler. Bu yüzden bir kabul olarak akımın yönünü her zaman pilin pozitif (+) kutbundan çıkıp negatif (-) kutbuna doğru olduğunu belirlemişler. Aslında metallerde hareket edenlerin negatif yüklü elektronlar olduğunu artık bilsek de bu kural hiç değişmedi.
6. Voltmetre ve ampermetre elektrik devresine farklı şekilde bağlanır.
Açıklama: Yukarıdaki sorularda da gördüğümüz gibi, bu iki ölçüm aletinin görevi ve bağlanma şekli birbirinden tamamen ayrıdır.
- Ampermetre: Akımı ölçmek için akımın içinden geçmesi gerekir, bu yüzden devreye seri bağlanır.
- Voltmetre: İki nokta arasındaki gerilim farkını ölçtüğü için devreye paralel bağlanır.
Bu yüzden bağlanma şekilleri farklı‘dır.
7. Bir elektrik devresinde gerilim/akım oranı devrenin direnç değerini verir.
Açıklama: Bu çok önemli bir kuraldır ve Ohm Yasası olarak bilinir. Bir ampulün veya herhangi bir devre elemanının elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa direnç denir. Direnci, gerilimi akıma bölerek buluruz (R = V/I).
8. Elektrik yüklü taneciklerin titreşim hareketiyle oluşan enerjiye elektrik akımı denir.
Açıklama: Bir iletken telin içindeki elektronlar (negatif yüklü tanecikler) pil sayesinde enerji kazanır ve bir yöne doğru akmaya başlarlar. İşte bu yüklü taneciklerin akışına, yani hareketine biz elektrik akımı diyoruz.
9. Bir elektrik devresinde pil sayısı artırılınca devreden geçen akım artar.
Açıklama: Piller devreye enerji, yani gerilim sağlar. Seri bağlı bir devreye ne kadar çok pil eklersen, gerilimi o kadar artırırsın. Artan gerilim, elektronları daha güçlü iteceği için devreden geçen akım da artar. Bu da ampullerin daha parlak yanmasını sağlar.
10. Ampullerin birer uçlarının bir noktada, öbür uçlarının diğer noktada birleştirilerek toplanması paralel bağlamadır.
Açıklama: Paralel bağlamada ise her ampul için ayrı bir “yol” oluşturulur. Bütün ampullerin bir ucu ortak bir noktaya, diğer ucu da başka bir ortak noktaya bağlanır. Böylece elektrik akımı kollara ayrılarak her ampulden geçer. Bu bağlama şekline paralel bağlama denir.
B) Aşağıdaki ifadelerin başındaki kutucuğa ifade doğruysa “D”, yanlışsa “Y” yazınız.
[ D ] 1. Elektrik akımının gerilimi voltmetreyle ölçülür.
Açıklama: Bu ifade birazcık kafa karıştırıcı yazılmış ama temel olarak doğru. Voltmetre, “akımın gerilimini” değil, devrenin iki noktası arasındaki gerilimi (potansiyel farkı) ölçer. Sorunun kastettiği bu olduğu için doğru kabul ediyoruz.
[ D ] 2. Negatif yüklerin titreşim hareketi sonucu kinetik enerjilerinin sürekli aktarımına elektrik akımı denir.
Açıklama: Bu, elektrik akımının çok güzel ve bilimsel bir tanımı. İletken teldeki negatif yükler (elektronlar) birbiriyle çarpışarak enerjilerini aktarırlar ve bu enerji akışı elektrik akımını oluşturur. Bu ifade doğrudur.
[ D ] 3. Ampermetre devreye seri bağlanır.
Açıklama: Kesinlikle doğru! Ampermetrenin içinden akımın geçmesi gerekir ki onu ölçebilsin. Bu yüzden her zaman akımın yolunun üzerine, yani seri olarak bağlanır.
[ Y ] 4. Gerilimin birimi “amper”, elektrik akımının birimi ise “volt” tur.
Açıklama: Bu ifade yanlış. Tam tersi olmalıydı! Unutma:
- Gerilimin (Potansiyel Fark) birimi Volt‘tur (V).
- Elektrik Akımının birimi Amper‘dir (A).
[ Y ] 5. Paralel bağlı özdeş ampuller farklı parlaklıkta yanar.
Açıklama: Bu ifade yanlış. Eğer ampuller özdeş ise (yani dirençleri aynıysa), paralel bağlı bir devrede her birinin üzerinden aynı miktarda akım geçer ve hepsi pilden aynı gerilimi alır. Bu yüzden hepsi aynı parlaklıkta yanar.
[ Y ] 6. Seri bağlı elektrik devresinde bir ampul patlasa da diğerleri yanar.
Açıklama: Bu ifade yanlış. Seri bağlı devrede akımın gidebileceği tek bir yol olduğunu söylemiştik. Eğer ampullerden biri patlarsa veya yerinden çıkarsa, bu tek yol kopmuş olur. Yani devre tamamlanamaz ve elektrik akımı akamaz. Bu yüzden diğer ampuller de söner.
[ D ] 7. Elektrik enerjisi ısı, ışık, hareket gibi enerjilere dönüşebilir.
Açıklama: Bu ifade kesinlikle doğru. Enerjinin dönüşümü hayatımızın her yerinde! Elektrik sobası elektriği ısıya, ampul ışığa (ve biraz da ısıya), mikser ise hareket enerjisine dönüştürür.
[ Y ] 8. Seri bağlı elektrik devresinde ampullerden geçen akımlar farklıdır.
Açıklama: Bu ifade yanlış. Yine tek yol kuralını hatırlayalım. Seri bağlı devrede akım, tüm devre elemanlarının üzerinden aynı miktarda geçer. Yani bütün ampullerden geçen akım şiddeti aynıdır.
[ Y ] 9. Elektrik akımı, iletkendeki pozitif (+) yüklü taneciklerin hareketiyle oluşur.
Açıklama: Bu ifade yanlış. Bu yaygın bir yanılgıdır. Katı iletkenlerde (mesela bakır telde) hareket edenler atom çekirdeğindeki pozitif (+) yükler değil, atomların etrafında serbestçe dolaşan negatif (-) yüklü elektronlardır. Akımın yönünü pozitiften negatife doğru kabul etsek de, akımı oluşturanlar elektronlardır.
[ D ] 10. Enerji verimliliği düşük ürünler almak enerji tüketimini ve masrafı artırır.
Açıklama: Bu ifade kesinlikle doğru. Enerji verimliliği, bir aletin aldığı elektriğin ne kadarını işe (ışık, hareket vb.) dönüştürdüğünü gösterir. Verimlilik düşükse, enerjinin çoğu ısı olarak boşa gider. Bu da hem daha fazla elektrik faturası ödememize hem de doğal kaynakları daha çok tüketmemize neden olur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın! Unutma, fen bilimleri merak etmek ve sorgulamakla öğrenilir. Başarılar dilerim