Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi birlikte bu sayfadaki soruları adım adım, anlayarak çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Ç) Aşağıdaki numaralandırılmış ifadeleri uygun kavramlarla eşleştiriniz.
Bu bölümde bize verilen tanımlarla sağdaki kavramları doğru bir şekilde birleştireceğiz. Hadi tek tek gidelim.
1. Bir cisimde var olan durum enerjisidir.
Çözüm:
Adım 1: “Durum enerjisi” ifadesinin ne anlama geldiğini hatırlayalım. Bir cismin yüksekliğinden veya esnekliğinden dolayı depoladığı enerjiye biz durum enerjisi, yani potansiyel enerji deriz. Örneğin, barajdaki suyun veya gerilmiş bir yayın sahip olduğu enerji potansiyel enerjidir.
Adım 2: Şıklara baktığımızda b) Potansiyel enerji seçeneğinin bu tanıma tam olarak uyduğunu görüyoruz.
Sonuç: 1 → b
2. Cisimlere etki eden yer çekimi kuvvetinin dinamometreyle belirlenmesidir.
Çözüm:
Adım 1: Cisimlere etki eden yer çekimi kuvvetine biz ağırlık diyoruz. Ağırlığı da dinamometre ile ölçeriz. Bu tanım aslında doğrudan “ağırlık” kavramını anlatıyor.
Adım 2: Şıklara baktığımızda “Ağırlık” diye bir seçenek yok. Ancak ağırlığa sebep olan temel kuvvet, gezegenlerin cisimlere uyguladığı kütle çekimi kuvvetidir. Bu yüzden bu tanıma en yakın kavram ç) Kütle çekimi oluyor.
Sonuç: 2 → ç
3. Bir cismin hareketi nedeniyle sahip olduğu enerjidir.
Çözüm:
Adım 1: Hareket eden tüm cisimlerin bir enerjisi vardır. Koşan bir çocuğun, uçan bir kuşun, yuvarlanan bir topun sahip olduğu bu enerjiye hareket enerjisi, yani kinetik enerji denir.
Adım 2: Şıklara baktığımızda a) Kinetik enerji seçeneği bu tanımı karşılıyor.
Sonuç: 3 → a
4. Uygulanan kuvvetle şekli değişen, kuvvet ortadan kalktığında tekrar eski hâline gelen cisimlerdir.
Çözüm:
Adım 1: Paket lastiğini veya bir yayı düşündüğümüzde, onlara kuvvet uygulayınca şekilleri değişir ama kuvveti kaldırdığımızda hemen eski hallerine dönerler. Bu özelliğe sahip cisimlere biz esnek cisim diyoruz.
Adım 2: Şıklarda e) Esnek cisim seçeneği bu tanıma tam olarak uyuyor.
Sonuç: 4 → e
5. Evrende var olan maddelerin, kütlelerine bağlı olarak başka maddelere uyguladığı çekim kuvvetidir.
Çözüm:
Adım 1: Sadece Dünya’nın değil, kütlesi olan her şeyin (Güneş, Ay, gezegenler, hatta bizim bile) birbirine uyguladığı bir çekim kuvveti vardır. Bu evrensel çekim kuvvetine kütle çekimi denir.
Adım 2: Bu genel tanım, ç) Kütle çekimi kavramıyla eşleşiyor. (Burada 2. sorunun da bu şıkla eşleştiğini görüyoruz. Bazen sorularda bu tür durumlar olabilir, en uygun olanları seçmemiz gerekir.)
Sonuç: 5 → ç
D) Aşağıdaki soruların cevapları olan sözcükleri bularak bulmacadaki yerine yazınız.
Şimdi de bulmaca zamanı! İpuçlarını okuyup doğru kelimeleri bulalım ve yerleştirelim.
Soldan sağa
1. Sürtünen cisimlerin kaybettiği enerjinin bir kısmının dönüşümüyle oluşan yeni enerji.
Çözüm: Ellerimizi birbirine sürttüğümüzde ne hissederiz? Isındığını değil mi? İşte sürtünme kuvveti, hareket enerjisinin bir kısmını başka bir enerji türüne dönüştürür. Bu enerji ISI enerjisidir.
Sonuç: ISI
2. Cisimlerin ağırlığını ölçmek için kullanılan araç.
Çözüm: Bir cismin ağırlığı, ona etki eden kütle çekimi kuvvetidir ve bir kuvvettir. Kuvveti ölçen aletin adı ise DİNAMOMETRE‘dir.
Sonuç: DİNAMOMETRE
3. Varlıklara üzerinde bulundukları gezegen ya da uydunun uyguladığı çekim kuvveti.
Çözüm: Dünya’nın bize uyguladığı kütle çekimi kuvveti bizim ağırlığımızdır. Ay’a gitsek Ay’ın bize uyguladığı kütle çekim kuvveti de oradaki ağırlığımız olur. Yani bu tanım AĞIRLIK kavramına aittir.
Sonuç: AĞIRLIK
4. Cisimlere aynı doğrultuda yol aldıran kuvvetle doğru orantılı eylem.
Çözüm: Fen bilimlerinde bir cisme kuvvet uygulayıp ona kendi doğrultusunda yol aldırıyorsak, biz o cisim üzerinde İŞ yapmış oluruz.
Sonuç: İŞ
5. Varlıkların ağırlığını oluşturan etken.
Çözüm: Bir varlığın ağırlığının olmasının sebebi, ona etki eden çekim kuvvetidir. Bu çekim kuvvetinin adı da KÜTLE ÇEKİMİ‘dir.
Sonuç: KÜTLEÇEKİMİ
Yukarıdan aşağıya
6. Madde miktarının ölçüsü.
Çözüm: Bir cismin sahip olduğu, değişmeyen madde miktarına KÜTLE denir. Kütle, nerede olursak olalım asla değişmez.
Sonuç: KÜTLE
7. Cisimler havada hareket ederken havanın uyguladığı engelleyici kuvvet.
Çözüm: Hızlı giden bir arabadan elimizi çıkardığımızda veya bisiklet sürerken rüzgarı yüzümüzde hissederiz. İşte bu, havanın hareketimize karşı gösterdiği dirençtir. Buna HAVA DİRENCİ denir.
Sonuç: HAVADİRENCİ
8. Cisimlerin hareket ederken temas ettikleri ortamın uyguladığı engelleyici kuvvet.
Çözüm: Hareket eden cisimleri yavaşlatan ve durduran, temas gerektiren kuvvete SÜRTÜNME kuvveti denir. Yere attığımız topun bir süre sonra durmasının sebebi budur.
Sonuç: SÜRTÜNME
9. Uluslararası birim sistemlerinin simgesi.
Çözüm: Bilimde ortak bir dil kullanmak için tüm dünyada kabul edilen bir ölçü sistemi vardır. Buna Uluslararası Birim Sistemi (Système International d’Unités) denir ve kısaca SI olarak gösterilir.
Sonuç: SI
10. Cisimlerin kütlesini ölçmek için kullanılan araç.
Çözüm: Kütleyi, yani değişmeyen madde miktarını ölçmek için bakkallarda, pazarlarda gördüğümüz o aleti kullanırız. Adı TERAZİ‘dir. Unutma, terazi kütle ölçer, dinamometre ise ağırlık (kuvvet) ölçer.
Sonuç: TERAZİ
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmeyi unutma. Başarılar dilerim!