Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninim. Gönderdiğin görseldeki etkinliği birlikte analiz edelim ve adım adım çözelim. Bu konu, fizikte “iş” yapmanın ne anlama geldiğini anlamamız için harika bir örnek. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle, fen bilimleri anlamında “iş” yapmanın ne demek olduğunu kısaca hatırlayalım. Bir cisme kuvvet uyguladığımızda, o cisim uyguladığımız kuvvet yönünde hareket ediyorsa, biz fen anlamında iş yapmış oluruz. Yani üç önemli şartımız var:
- Bir kuvvet uygulanmalı.
- Cisim hareket etmeli (yer değiştirmeli).
- En önemlisi: Cismin hareketi, uygulanan kuvvet ile aynı yönde olmalı.
Şimdi bu bilgileri kullanarak görsellerdeki durumları inceleyelim.
1. Soru: Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Hangilerinde iş yapılıp yapılmadığını belirleyiniz. Bunu, görsellerin altındaki noktalı yerlere nedeniyle birlikte kısaca yazınız.
a) Sporcu halteri kaldırırken iş ………………. . Çünkü ……………….
Çözüm:
Adım 1: Sporcu halteri yerden yukarı doğru kaldırmak için bir kuvvet uyguluyor. Bu kuvvetin yönü yukarı doğrudur.
Adım 2: Sporcu kuvvet uyguladığında halter ne yapıyor? Evet, halter de yukarı doğru hareket ediyor, yani yer değiştiriyor.
Adım 3: Kuvvetin yönü (yukarı) ile halterin hareket yönü (yukarı) aynı mı? Kesinlikle aynı! Bu durumda sporcu fen anlamında iş yapmış olur.
Sonuç:
Sporcu halteri kaldırırken iş yapar. Çünkü halter, sporcunun uyguladığı kuvvet yönünde (yukarı doğru) hareket etmiştir.
b) Market arabasını iten kadın iş ………………. . Çünkü ……………….
Çözüm:
Adım 1: Kadın, market arabasının hareket etmesi için onu itiyor. Yani ileri doğru bir kuvvet uyguluyor.
Adım 2: Kadın arabayı ittiğinde, araba da ileri doğru hareket ediyor ve yer değiştiriyor.
Adım 3: Kuvvetin yönü (ileri) ile arabanın hareket yönü (ileri) aynı. Demek ki burada da fen anlamında bir iş yapılıyor.
Sonuç:
Market arabasını iten kadın iş yapar. Çünkü market arabası, kadının uyguladığı kuvvet yönünde (ileri doğru) hareket etmiştir.
c) Sırtında çanta taşıyan öğrenci iş ………………. . Çünkü ……………….
Çözüm:
Adım 1: Bu duruma çok dikkat edelim. Öğrenci, çantanın yere düşmemesi için onu sırtında tutuyor. Yani çantaya yer çekimine karşı yukarı yönlü bir kuvvet uyguluyor.
Adım 2: Peki öğrenci ve çanta ne yönde hareket ediyor? Yolda yürüdüğü için ileri doğru hareket ediyor.
Adım 3: Şimdi karşılaştıralım. Kuvvetin yönü yukarı, hareketin yönü ise ileri. Gördüğün gibi, kuvvet ile hareket yönü aynı değil. Aralarında 90 derecelik bir açı var. Bu yüzden, öğrenci yorulsa bile, fen anlamında çantaya bir iş yapmış sayılmaz.
Sonuç:
Sırtında çanta taşıyan öğrenci iş yapmaz. Çünkü öğrencinin çantaya uyguladığı kuvvet yukarı yönlüdür, ancak çantanın hareketi ileri yönlüdür. Kuvvet ile hareket yönü aynı doğrultuda değildir.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, günlük hayattaki “iş yapmak” ile fen bilimlerindeki “iş yapmak” arasında böyle önemli bir fark var! Başka sorun olursa çekinme, her zaman sorabilirsin.