Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün Fen Bilimleri ders kitabımızın 196. sayfasındaki konuyu ve oradaki düşünme sorularını birlikte inceleyeceğiz. Bu sayfada bitki ve hayvanların büyümesini etkileyen faktörleri öğreniyoruz. Haydi, gelin bu soruları adım adım, hep birlikte anlayarak çözelim.
Soru 1: Bahçede aynı koşullara sahip bir yere nohut ve erik tohumlarını birlikte eksek ikisi de aynı miktarda büyür mü?
Çözüm:
Bu sorunun cevabı aslında oldukça basit: Hayır, büyümezler. Gelin nedenini birlikte düşünelim.
- Adım 1: Nohut tohumu ile erik tohumunun birbirinden çok farklı bitkiler oluşturduğunu biliyoruz. Nohut, genellikle bir karıştan biraz daha uzun olan, küçük bir bitkidir. Erik ise yıllar içinde büyüyüp kocaman bir ağaç olur.
- Adım 2: İşte bu farklılığın temel sebebi, her canlının kendi içinde taşıdığı “Yapısal Faktörler” yani genetik özellikleridir. Tıpkı sizin saç renginizin, göz renginizin ailenizden gelmesi gibi, bir tohumun da ne kadar büyüyeceği, nasıl bir bitki olacağı onun genlerinde, yani DNA’sında yazılıdır. Nohut tohumunun genetik “planında” küçük bir bitki olmak varken, erik tohumunun planında koskoca bir ağaç olmak vardır.
Sonuç:
Bu yüzden, onlara aynı suyu, aynı toprağı ve aynı güneşi versek bile, içlerindeki genetik plan farklı olduğu için asla aynı miktarda büyümezler. Biri küçük bir bitki, diğeri ise dev bir ağaç olur.
Soru 2: Bir ortama ektiğimiz nohut tohumlarının büyüyüp gelişmesi yaklaşık 18 günde Görsel 6.20’deki gibi oluyorsa her ortamda, her zaman aynı olur mu? Bunun nedenini nasıl açıklarsınız?
Çözüm:
Bu sorunun cevabı da yine kocaman bir Hayır! Aynı nohut tohumu bile farklı ortamlarda farklı sonuçlar verir. Neden mi? Çünkü bu sefer işin içine “Çevresel Faktörler” giriyor.
- Adım 1: Düşünelim, bir nohut tohumunu pamukların arasına koyup pencerenin önüne koysak ve düzenli sulasak güzelce çimlenir. Ama aynı nohut tohumunu hiç su vermeden kuru bir toprağa veya ışıksız, kapkaranlık bir dolabın içine koysak ne olur? Elbette ki aynı şekilde büyüyemez, hatta belki de hiç çimlenemez.
- Adım 2: Bitkinin büyümesi ve gelişmesi için sadece kendi genetik yapısı yetmez. Dışarıdan alması gereken şeyler de vardır. Bunlara çevresel faktörler diyoruz. Metinde de sayıldığı gibi bunlar:
- Işık: Bitkinin kendi besinini yapabilmesi (fotosentez) için gereklidir.
- Sıcaklık: Çok soğuk ya da çok sıcak havalar bitkinin büyümesini yavaşlatır veya durdurur.
- Su: Canlılığın temelidir, su olmadan bitki yaşayamaz ve büyüyemez.
- Toprak: İçindeki mineraller bitkinin beslenmesi için çok önemlidir.
- Hava (Oksijen ve Karbondioksit): Bitkiler de solunum yapar ve fotosentez için karbondioksite ihtiyaç duyar.
Sonuç:
Bir nohut tohumunun ne kadar iyi ve hızlı büyüyeceği, içinde bulunduğu ortamın şartlarına bağlıdır. Yani, genetik olarak aynı olsalar bile, çevre koşulları farklıysa büyüme ve gelişmeleri de farklı olur.
Unutmayın çocuklar! Bir canlının ne olacağını genleri (yapısal faktörler) belirler, ama ne kadar iyi gelişeceğini ve potansiyeline ulaşıp ulaşamayacağını ise çevre (çevresel faktörler) belirler.