Merhaba sevgili öğrencim! Ben 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin görseldeki konuları ve örnekleri senin için birer soru gibi ele alıp, adım adım ve kolayca anlayacağın bir dille açıklayacağım. Haydi başlayalım!
Soru 1: Görsel 4.34’te verilen çorba, kumlu su, zeytinyağlı su ve karışık kuruyemiş neden heterojen karışım olarak adlandırılır? Bu karışımları tek tek inceleyelim.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, öncelikle heterojen karışım neydi onu bir hatırlayalım. Heterojen karışım, karışımdaki maddelerin her yere eşit olarak dağılmadığı, baktığımızda içindeki farklı maddeleri kolayca ayırt edebildiğimiz karışımlardır. Tıpkı bir salata gibi, domatesi, salatalığı ayrı ayrı görebiliriz, değil mi? Şimdi görselleri bu bilgiyle inceleyelim.
- a) Çorba: Çorbaya baktığımızda içinde tavuk parçalarını, havuçları, şehriyeleri ayrı ayrı görebiliyoruz. Kaşığın bir yerine daha çok havuç gelirken, diğer yerine daha çok tavuk gelebilir. Yani içindeki maddeler her yere eşit dağılmamış. Bu yüzden çorba heterojen bir karışımdır.
- b) Kumlu su: Bir bardağa su doldurup içine kum attığımızda ne olur? Kum bir süre sonra dibe çöker. Bardağın üst kısmında sadece su varken, alt kısmında kum birikir. Maddeler eşit dağılmamıştır. Bu yüzden kumlu su da heterojen bir karışımdır.
- c) Zeytinyağlı su: Zeytinyağı ile suyu karıştırdığımızda, yağın suyun üzerinde yüzdüğünü görürüz. Birbirine karışmazlar ve iki ayrı katman oluştururlar. Baktığımızda yağı ve suyu net bir şekilde ayırt edebiliriz. Bu yüzden zeytinyağlı su heterojen bir karışımdır.
- ç) Karışık kuruyemiş: Bir kase dolusu karışık kuruyemişi düşünelim. İçinde fındık, badem, ceviz, kaju gibi farklı yemişler var. Elimizle istediğimizi seçip alabiliriz. Yani hepsi bir arada ama birbirine karışmamışlar. Bu da bir heterojen karışımdır.
Sonuç: Bu dört örnekte de karışımdaki maddeler her yere eşit dağılmamıştır ve dışarıdan bakıldığında içindeki farklı maddeler ayırt edilebilir. Bu nedenle hepsi heterojen karışımdır.
Soru 2: Görsel 4.35’te gösterilen şekerli su örneğinden yola çıkarak çözücü, çözünen ve çözelti kavramlarını açıklayınız.
Çözüm:
Bu konuyu anlamak için şekerli su örneği harikadır! Şekerli su, dışarıdan bakıldığında tek bir madde gibi görünen, yani homojen bir karışımdır. Homojen karışımlara özel bir isim veriyoruz: Çözelti. Şimdi bu çözeltiyi oluşturan maddeleri tanıyalım.
Adım 1: Çözücü Nedir?
Bir maddeyi kendi içinde çözen, yani dağıtan maddeye çözücü deriz. Genellikle çözeltide miktarı daha fazla olan maddedir. Şekerli su örneğimizde, şekeri içinde “kaybeden”, onu çözen madde sudur. Bu yüzden Görsel 4.35 a‘daki su, bizim çözücümüzdür.
Adım 2: Çözünen Nedir?
Çözücünün içinde dağılan, çözülen maddeye ise çözünen deriz. Şekerli su yaparken suya attığımız ve bir süre sonra gözden kaybolan madde nedir? Tabii ki şeker! Bu yüzden Görsel 4.35 b‘deki şeker, bizim çözünenimizdir.
Adım 3: Çözelti Nedir?
Çözünen maddenin, çözücü içinde tamamen ve eşit şekilde dağılmasıyla oluşan homojen karışıma çözelti diyoruz. Şekeri suyun içinde karıştırıp tamamen çözdüğümüzde, artık şeker taneciklerini göremeyiz. Elde ettiğimiz tatlı, berrak sıvı Görsel 4.35 c‘deki gibi bir çözeltidir.
Çok basit bir formülle aklında tutabilirsin:
Çözücü (Su) + Çözünen (Şeker) = Çözelti (Şekerli Su)
Sonuç: Su (çözücü), şekeri (çözünen) kendi içinde çözerek şekerli suyu, yani bir çözelti oluşturur. Unutma, bu olay bir erime değildir, çözünmedir! Erime, bir katının ısıyla sıvı hale geçmesidir (buzun suya dönüşmesi gibi), çözünme ise bir maddenin başka bir madde içinde dağılmasıdır.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin! Başarılar dilerim.