7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ferman Yayınları Sayfa 49
Harika bir sayfa seçimi! Hücre organelleri konusu Fen Bilimleri’nin en temel ve en eğlenceli konularından biridir. Gelin, bu sayfadaki araştırma sorusunu ve bilgi kutusunu bir öğretmen gözüyle, hep birlikte inceleyelim ve anlayalım.
ARAŞTIRMA SORUSU:
İnsanın hücrelerinde bulunan mitokondriler babasından (spermle) değil annesinden (yumurtayla) gelir. Bunun nedenini araştırıp arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm ve Açıklama:
Merhaba sevgili öğrencilerim, bu gerçekten de çok ilginç bir biyoloji sorusu! Vücudumuzdaki her bir hücrenin enerji santrali olan mitokondrilerin neden sadece annemizden geldiğini hiç merak etmiş miydiniz? Hadi bu gizemi adım adım çözelim.
Adım 1: Döllenme Anını Hatırlayalım
Bildiğiniz gibi yeni bir canlının oluşması için babadan gelen sperm hücresi ile anneden gelen yumurta hücresinin birleşmesi gerekir. Bu olaya döllenme diyoruz. İşte bütün sır bu iki hücrenin yapısında gizli!
Adım 2: Sperm ve Yumurta Hücrelerini Karşılaştıralım
- Yumurta Hücresi: Vücudumuzdaki en büyük hücrelerden biridir. İçerisinde çekirdek, sitoplazma ve bol miktarda organel (mitokondri, ribozom vb.) bulunur. Tıpkı içinde yaşam için gerekli her şeyin bulunduğu dev bir ev gibidir.
- Sperm Hücresi: Çok küçücük bir hücredir ve tek bir görevi vardır: Babanın genetik bilgisini (DNA) yumurtaya ulaştırmak. Bu yüzden bir baş kısmı (içinde DNA var), bir boyun kısmı ve hareket etmesini sağlayan bir kuyruğu vardır. Kuyruğunu hareket ettirebilmek için ihtiyaç duyduğu enerjiyi ise boyun kısmında bulunan sadece birkaç tane mitokondriden alır.
Adım 3: Döllenme Sırasında Neler Oluyor?
Sperm hücresi, yumurtaya ulaştığında adeta bir anahtarın kilide girmesi gibi yumurta zarına tutunur. İçeriye sadece genetik bilgiyi taşıyan baş kısmı girer. Spermin kuyruğu ve enerjisini sağlayan mitokondrilerin bulunduğu boyun kısmı ise genellikle dışarıda kalır veya yumurta hücresi tarafından içeri girdikten hemen sonra yok edilir.
Adım 4: Sonuç
Döllenme tamamlandığında oluşan yeni hücreye zigot diyoruz. Bu zigotun içinde kimlerin genetik bilgisi var? Hem annenin hem de babanın! Peki, zigotun sitoplazması ve içindeki organeller kimden geldi? Sadece annenin yumurta hücresinden!
İşte bu yüzden, o zigottan gelişen bebeğin, yani hepimizin vücudundaki bütün hücrelerin mitokondrileri annesinden gelen mitokondrilerin kopyalarıdır. Kısacası, hücresel enerjimizi annemize borçluyuz!
BİLGİ KUTUSU: Koful
Bitkiler birçok zehirli, kokulu maddeyi kofullarında biriktirir. Bunların kötü kokulu, tatsız, zehirli olması, bitkinin hayvanlar tarafından yenilmesini engelleyen koruyucu uyumsal özelliğidir.
Açıklama:
Çocuklar, bu bilgi kutusu bize bitkilerin ne kadar akıllıca savunma mekanizmalarına sahip olduğunu gösteriyor. Hadi bunu biraz daha açalım.
- Koful Ne İşe Yarar? Kofulu, hücrenin bir tür deposu veya kileri gibi düşünebilirsiniz. Bitki hücrelerinde genellikle büyük ve merkezî bir tane bulunur. İçinde su, besin ve atık maddeler depolanır.
- Bitkinin Gizli Silahı: İşte bu bilgi kutusu bize kofulun sadece bir depo olmadığını, aynı zamanda bir savunma kalkanı olduğunu söylüyor. Bitkiler, kendilerini yemeye çalışan otçul hayvanlardan korunmak için bazı kimyasal maddeler üretir.
- Nasıl Korunuyor? Bitki, ürettiği bu acı, kötü kokulu veya hafif zehirli maddeleri kofulunda biriktirir. Bir hayvan gelip o bitkinin yaprağını ısırdığında ağzına bu kötü tat gelir ve bir daha o bitkiyi yememeyi öğrenir. Tıpkı bizim acı bibere veya bozuk bir yemeğe dokunduğumuzda bir daha onu yemek istemememiz gibi!
Bu durum, bitkinin hayatta kalmasını sağlayan harika bir adaptasyon, yani çevreye uyum örneğidir. Doğa gerçekten de muhteşem detaylarla dolu, değil mi?