7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ferman Yayınları Sayfa 129
Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün kitabımızın 129. sayfasındaki “Karışımların Ayrılması” konusunu ve etkinliği birlikte inceleyip soruları cevaplayacağız. Hazırsanız, haydi başlayalım!
***
Soru: Çay, demlikten bardağa koyulurken neden süzgeç kullanılır? Açıklayınız.
Çözüm:
Harika bir soru! Bu, günlük hayatta sürekli karşılaştığımız bir durum. Çayı demlediğimizde, demliğin içinde hem sıcak su (sıvı) hem de çay yaprakları yani çayın posası (katı) bulunur. Bu ikisi bir araya gelerek bir karışım oluşturur. Biz çayı içerken bardağımızda sadece sıvısını görmek isteriz, ağzımıza çay posasının gelmesini istemeyiz, değil mi?
İşte süzgeç burada devreye giriyor!
- Süzgecin üzerinde küçük delikler vardır.
- Çayı demlikten bardağa dökerken, çayın sıvı kısmı bu deliklerden kolayca geçer ve bardağımıza dolar.
- Ancak çay yaprakları, yani posası, bu deliklerden geçemeyecek kadar büyük taneli olduğu için süzgecin üzerinde kalır.
Bu işleme biz fende SÜZME yöntemi diyoruz. Süzme, birbiri içinde çözünmemiş katı ve sıvı maddelerden oluşan karışımları (heterojen karışımları) ayırmak için kullanılır. Tıpkı makarna suyunu süzerken yaptığımız gibi!
***
Soru: Görsel 4.37’de verilen maden ocağından çıkarılan karışımın ayrılmasında ne gibi yöntemler kullanılmaktadır?
Çözüm:
Görsele baktığımızda maden ocağından çıkarılan toprağın, kayaların ve değerli madenlerin bir arada olduğunu görüyoruz. Bu, tıpkı içinde farklı büyüklükte taşlar olan bir kum yığını gibi, bir katı-katı karışımdır. Bu tür karışımları ayırmak için birden fazla yöntem kullanılabilir. Aklımıza ilk gelenler şunlar olabilir:
- Eleme: Farklı büyüklükteki katıları ayırmak için kullanılır. Madenden çıkarılan karışım, farklı boyutlarda delikleri olan eleklerden geçirilir. Böylece küçük taşlar ve kum bir tarafa, büyük kaya parçaları diğer tarafa ayrılır. Tıpkı inşaatlarda kumu elemek gibi.
- Yoğunluk Farkıyla Ayırma (Yüzdürme): Karışımdaki maddelerin yoğunlukları (yani ne kadar “ağır” oldukları) farklıysa, özel sıvılar kullanılarak bazı maddelerin yüzmesi, bazılarının ise batması sağlanabilir. Böylece birbirlerinden ayrılırlar.
- Mıknatısla Ayırma: Eğer karışımın içinde demir, nikel, kobalt gibi mıknatısın çekebileceği maddeler varsa, büyük mıknatıslar kullanılarak bu maddeler karışımdan kolayca çekilip alınabilir.
***
ETKİNLİĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Soru 1: Birinci beherglasta tuz ve su karışımını birbirinden ayırmak için hangi yöntemi kullandınız? Başka hangi tür karışımları bu yöntemle ayırabilirsiniz?
Çözüm:
Bu etkinlikte çok önemli bir ayırma yöntemini öğrendik. Gelin adım adım hatırlayalım.
Adım 1: İlk olarak tuzu suyun içine atıp karıştırdık. Tuz, suyun içinde gözle görülemeyecek kadar küçük parçacıklara ayrıldı, yani çözündü. Böylece tuzlu su adını verdiğimiz homojen bir karışım (çözelti) elde ettik.
Adım 2: Sonra bu karışımı ispirto ocağı ile ısıttık. Isının etkisiyle su, sıvı halden gaz hale geçti, yani buharlaşmaya başladı.
Adım 3: Beherglastaki suyun tamamı buharlaşıp uçunca, geriye sadece en başta suya attığımız tuzun katı halde kaldığını gördük.
İşte bir katının sıvı içinde çözünmesiyle oluşan bu tür karışımları ayırmak için kullandığımız bu yöntemin adı BUHARLAŞTIRMA‘dır.
Bu yöntemi, tuzlu su gibi, şekerli suyu ayırmak için de kullanabiliriz. Şekerli suyu ısıttığımızda su buharlaşır ve geriye şeker kalır.
***
Soru 2: Odun talaşı ve kum karışımını ayırırken hangi yöntemleri kullandınız? Neden?
Çözüm:
Bu karışımı ayırmak için tek bir yöntem yeterli olmadı, iki farklı yöntem kullandık. Çünkü karışımımızda üç farklı madde vardı: Kum, odun talaşı ve su.
Adım 1 – Yöntem 1: YÜZDÜRME (Yoğunluk Farkı)
Karışıma su eklediğimizde bir şey fark ettik: Odun talaşı suyun yüzeyine çıkarken, kum dibe çöktü.
Peki neden? Çünkü odun talaşının yoğunluğu sudan küçük olduğu için yüzer. Kumun yoğunluğu ise sudan büyük olduğu için batar.
Biz de bu özellikten faydalanarak suyun üzerinde yüzen odun talaşlarını bir kaşık yardımıyla topladık. Yani ilk olarak yüzdürme yöntemini kullandık.
Adım 2 – Yöntem 2: SÜZME
Odun talaşını aldıktan sonra elimizde kum ve su karışımı kaldı. Kum, suda çözünmeyen katı bir maddedir. Onu sudan ayırmak için en başta konuştuğumuz çay örneğindeki gibi bir yöntem kullandık.
Peki neden? Çünkü kum tanecikleri, çay süzgecinin deliklerinden daha büyüktür.
Karışımı çay süzgecinden geçirdiğimizde su aktı gitti, kum ise süzgeçte kaldı. Böylece ikinci olarak da süzme yöntemini kullanmış olduk.
Kısacası, bu karışımı ayırmak için sırasıyla yüzdürme ve süzme yöntemlerini kullandık.
Unutmayın çocuklar, her karışımın kendine özgü ayırma yöntemi vardır ve bu yöntemler maddelerin fiziksel özelliklerine (tanecik boyutu, yoğunluk, mıknatıslanma gibi) göre seçilir. Harikaydınız!