Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün sizlerle ünitemizin sonundaki alıştırmaları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, öğrendiğimiz konuları ne kadar iyi anladığımızı görmemiz için harika bir fırsat. Hazırsanız, kalemleriniz ve defterleriniz hazırsa, haydi başlayalım!
A) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri kutuların içindeki uygun ifadelerle tamamlayalım.
1. Gaz yakıtlara ………………………. örnek verilebilir.
Çözüm: Gaz yakıtlara LPG örnek verilebilir.
Açıklama: Sevgili çocuklar, evlerimizde tüp gaz olarak bildiğimiz veya bazı arabalarda yakıt olarak kullanılan LPG, sıvılaştırılmış petrol gazı demektir ve gaz halindeki yakıtların en bilinen örneklerinden biridir. Bu yüzden boşluğa “LPG” gelmelidir.
2. Tarımda bilinçsiz ilaç kullanımı ………………………. kirliliğine sebep olur.
Çözüm: Tarımda bilinçsiz ilaç kullanımı toprak kirliliğine sebep olur.
Açıklama: Çiftçilerimiz ürünlerini zararlı böceklerden korumak için ilaç kullanırlar. Ama bu ilaçlar gereğinden fazla ve bilinçsizce kullanılırsa toprağa karışır ve toprağın yapısını bozarak onu kirletir. Bu nedenle doğru cevap “toprak” olmalıdır.
3. Orman yangınları ………………………. tehdit eden faktörlerden biridir.
Çözüm: Orman yangınları biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlerden biridir.
Açıklama: Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı türlerinin çeşitliliği ve zenginliği demektir. Ormanlar binlerce farklı bitki ve hayvana ev sahipliği yapar. Orman yangınları ise bu canlıların yaşam alanlarını yok ederek oradaki canlı çeşitliliğine, yani biyoçeşitliliğe büyük zarar verir.
4. Sülün, turna ve ………………………. ülkemizde nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan hayvanlardandır.
Çözüm: Sülün, turna ve Akdeniz foku ülkemizde nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan hayvanlardandır.
Açıklama: Ülkemizin sularında yaşayan sevimli Akdeniz fokları, maalesef sayıları çok azaldığı için koruma altında olan canlılarımızdandır. Sülün ve turna gibi onlar da nesli tükenme tehlikesi altındadır.
5. Solunum sistemi hastalıklarına ………………………. kirliliği neden olabilir.
Çözüm: Solunum sistemi hastalıklarına hava kirliliği neden olabilir.
Açıklama: Solunum sistemimiz, nefes alıp vermemizi sağlayan organlarımızdır (akciğerlerimiz gibi). Kirli havayı soluduğumuzda, içindeki zararlı maddeler akciğerlerimize dolar ve bu durum astım, bronşit gibi hastalıklara yol açabilir. Bu yüzden cevap “hava” olmalıdır.
6. Ülkemizde nesli tükenen hayvanlara ………………………. örnek verilebilir.
Çözüm: Ülkemizde nesli tükenen hayvanlara Asya fili örnek verilebilir.
Açıklama: Çok eski zamanlarda, Anadolu topraklarında Asya filinin bir türü yaşıyordu. Ancak zamanla avcılık ve yaşam alanlarının yok olması gibi nedenlerle bu fillerin ülkemizdeki nesli tamamen tükendi.
7. Biyoçeşitliliğin sağlık, çevre ve ………………………. üzerinde önemli etkisi vardır.
Çözüm: Biyoçeşitliliğin sağlık, çevre ve ekonomi üzerinde önemli etkisi vardır.
Açıklama: Biyoçeşitlilik sadece doğa için değil, insanlar için de çok önemlidir. Örneğin, arılar sayesinde birçok bitki tozlaşır ve biz meyve yeriz. Bu tarımsal bir faaliyettir ve ülke ekonomisine katkı sağlar. Turizm de biyoçeşitlilikten beslenir. Bu yüzden cevap “ekonomi” olmalıdır.
8. Fabrika bacalarına ………………………. takılması hava kirliliğine karşı alınabilecek önlemlerdendir.
Çözüm: Fabrika bacalarına filtre takılması hava kirliliğine karşı alınabilecek önlemlerdendir.
Açıklama: Fabrikaların bacalarından çıkan dumanlar havayı kirleten zehirli gazlar ve parçacıklar içerir. Bacalara takılan filtreler, bu zararlı maddeleri süzerek havaya karışmasını engeller. Bu, hava kirliliğini azaltmak için çok önemli bir yöntemdir.
9. Bir bölgede yaşayan canlı ………………………. sayıca zenginliğine biyoçeşitlilik denir.
Çözüm: Bir bölgede yaşayan canlı çeşidinin sayıca zenginliğine biyoçeşitlilik denir.
Açıklama: Bu cümle, biyoçeşitliliğin tanımını yapıyor çocuklar. Bir yerin biyoçeşitliliğinin zengin olması, orada sadece çok sayıda canlı olması demek değil, aynı zamanda farklı türde, yani farklı çeşitlerde çok sayıda canlı olması demektir.
10. Toprağa atılan ………………………. toprak kirliliğine sebep olabilmektedir.
Çözüm: Toprağa atılan piller toprak kirliliğine sebep olabilmektedir.
Açıklama: Pillerin içinde cıva, kurşun gibi toprağa ve suya karıştığında çok zehirli olan ağır metaller bulunur. Bu yüzden bitmiş pilleri asla toprağa veya normal çöpe atmamalı, atık pil kutularına bırakmalıyız.
11. Isıtma cihazları ………………………. standartlarına uygun olmalıdır.
Çözüm: Isıtma cihazları TSE standartlarına uygun olmalıdır.
Açıklama: TSE, Türk Standardları Enstitüsü’nün kısaltmasıdır. Ülkemizde üretilen veya satılan ürünlerin belirli bir kalitede ve güvenlikte olduğunu gösteren bir damgadır. Özellikle soba, kombi gibi ısıtma cihazlarının TSE damgalı olması, hem verimli çalıştığını hem de güvenli olduğunu gösterir.
12. Su kirliliği kolera, ………………………. gibi hastalıklara neden olabilmektedir.
Çözüm: Su kirliliği kolera, tifo gibi hastalıklara neden olabilmektedir.
Açıklama: Kirli suların içinde insanları hasta eden birçok mikrop bulunur. Tifo da bu mikropların neden olduğu, ateşli ve tehlikeli bir hastalıktır. Kirli suları içmek veya bu sularla yıkanmış yiyecekleri yemek tifo gibi hastalıklara yol açabilir.
B) Aşağıdaki soruları cevaplayalım.
1. Biyoçeşitliliği tehdit eden insan faaliyetleri nelerdir? Bunlardan üçünü yazalım.
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, biyoçeşitlilik yani dünyamızdaki canlı çeşitliliği maalesef biz insanların bazı faaliyetleri yüzünden tehlike altında. Gelin bunlardan üç tanesini inceleyelim:
- Aşırı ve Kaçak Avlanma: Bazı hayvanların nesillerinin devamını tehlikeye atacak kadar çok avlanmasıdır. Örneğin, balıkların üreme dönemlerinde avlanması, denizlerdeki balık çeşitliliğini azaltır.
- Ormanların Yok Edilmesi (Ormansızlaşma): Yeni evler, tarlalar veya yollar yapmak için ormanların kesilmesi, binlerce canlının evini, yani yaşam alanını yok eder. Bu da o canlıların sayısının azalmasına veya yok olmasına neden olur.
- Çevre Kirliliği: Fabrika atıklarının nehirlere dökülmesi, plastiklerin denizlere atılması veya tarım ilaçlarının toprağa karışması gibi olaylar, suyu, toprağı ve havayı kirleterek orada yaşayan canlılara zarar verir ve biyoçeşitliliği tehdit eder.
2. Soba ve doğal gaz zehirlenmelerine karşı alınabilecek önlemler nelerdir? Örnekler verelim.
Çözüm:
Kış aylarında ısınmak için kullandığımız soba ve doğal gaz, yanlış kullanıldığında çok tehlikeli olabilir. Karbonmonoksit adı verilen zehirli bir gaz açığa çıkar ve bu gaz kokusuz olduğu için fark edilmez. Ama endişelenmeyin, basit önlemlerle güvende kalabiliriz:
- Soba için Önlemler:
- Soba boruları ve bacalar her kış başında mutlaka temizlenmelidir. Tıkalı bir baca, zehirli gazın dışarı çıkmasını engeller.
- Yatmadan önce sobaya asla yeni kömür atılmamalıdır. Gece uyurken zehirlenme riski en yüksektir.
- Oda sık sık havalandırılmalıdır. Temiz hava içeri girmelidir.
- Doğal Gaz için Önlemler:
- Kombi, şofben gibi cihazların olduğu yerlerde mutlaka havalandırma menfezleri (camdaki küçük delikli pencereler) olmalı ve bunlar asla kapatılmamalıdır.
- Doğal gaz cihazlarının bakımı her yıl yetkili servislere yaptırılmalıdır.
- Mümkünse evimize bir karbonmonoksit alarm cihazı taktırmalıyız. Bu cihaz, tehlikeli bir gaz sızıntısı olduğunda alarm çalarak bizi uyarır.
3. Su kaynaklarının kirletilmesinin ve suyun bilinçsiz kullanımının sonuçları neler olabilir? Örnekler verelim.
Çözüm:
Su, hayatımızın kaynağıdır çocuklar. Ama onu hem kirletiyor hem de boşa harcıyoruz. Bunun çok ciddi sonuçları var:
Adım 1: Su Kaynaklarının Kirletilmesinin Sonuçları
Sularımızı kirlettiğimizde, sadece içme suyumuzu kaybetmeyiz. Kirli sular, tifo, kolera gibi salgın hastalıklara neden olur. Nehirlere dökülen kimyasal atıklar, içindeki balıkları ve diğer canlıları öldürür. Bu sularla sulanan tarım ürünleri de zehirli hale gelebilir. Örneğin, bir fabrikanın atıklarını bir göle boşalttığını düşünün. O göldeki tüm canlı yaşamı yok olabilir ve göl bir bataklığa dönüşebilir.
Adım 2: Suyun Bilinçsiz Kullanımının Sonuçları
Suyu bilinçsizce, yani boşa harcadığımızda ise su kıtlığı ve kuraklık başlar. Barajlardaki su seviyeleri düşer, göller ve nehirler kurur. Bu durum hem içme suyu bulmamızı zorlaştırır hem de tarım yapılamamasına neden olur. Örneğin, dişlerimizi fırçalarken musluğu açık bırakmak küçük bir şey gibi görünebilir ama milyonlarca insan aynı şeyi yaptığında tonlarca su boşa akar. Bu da gelecekte susuz kalmamıza neden olabilir.
Unutmayın:Hem suyu temiz tutmalı hem de onu idareli kullanmalıyız. Geleceğimiz buna bağlı!