6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 22
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik sorusuyla karşı karşıyayız! Bu deneyi sınıfta yapsaydık çok eğlenceli olurdu, değil mi? Şimdi gelin, bu etkinliğin değerlendirme sorularını hep birlikte, adım adım çözelim ve ısı enerjisinin maddeler üzerindeki etkisini daha iyi anlayalım.
***
a. Kürenin halkadan geçip geçmemesi maddenin hangi özelliğindeki değişimle ilgilidir?
Sevgili arkadaşlar, bu sorunun cevabı aslında deneyin tam kalbinde yatıyor. Gelin birlikte düşünelim:
- Adım 1: Deneyin başında, metal küre halkadan rahatça geçebiliyordu. Yani boyutları birbirine uygundu.
- Adım 2: Küreyi ispirto ocağında ısıttığımızda ne oldu? Küre büyüdü ve halkadan geçemez hale geldi. Yani kürenin kapladığı alan, yani hacmi arttı. Maddelerin ısı alarak hacimlerinin artmasına biz genleşme diyoruz.
- Adım 3: Isınan küreyi soğuk suya koyduğumuzda ise küçülerek tekrar eski haline döndü ve halkadan yine geçebildi. Maddelerin ısı vererek hacimlerinin azalmasına ise büzülme diyoruz.
Sonuç olarak, kürenin halkadan geçip geçmemesi, ısı etkisiyle hacminin değişmesiyle, yani genleşme ve büzülme özelliğiyle ilgilidir.
***
b. Bu değişimin sebebi nedir? Çıkarımlarımızı yazalım.
Peki, bu genleşme ve büzülme neden oluyor? Gelin maddenin içine, onu oluşturan minicik taneciklere bir yolculuk yapalım.
Unutmayın, bütün maddeler gözle göremediğimiz küçücük taneciklerden oluşur ve bu tanecikler sürekli hareket halindedir.
- Adım 1 (Isınma): Metal küreyi ısıttığımızda, aslında o küreyi oluşturan taneciklere enerji vermiş oluyoruz. Enerji alan bu tanecikler daha hızlı hareket etmeye (titreşmeye) başlarlar. Tıpkı teneffüs zilini duyunca sizin yerinizde duramadığınız gibi! Daha hızlı hareket eden tanecikler birbirinden uzaklaşır. Tanecikler birbirinden uzaklaşınca da maddenin bütünü, yani küremiz büyür. İşte genleşmenin sebebi budur.
- Adım 2 (Soğuma): Küreyi soğuttuğumuzda ise tanecikler enerjilerini kaybeder. Enerjileri azalan tanecikler yavaşlar ve birbirlerine tekrar yaklaşırlar. Tanecikler birbirine yaklaşınca da maddenin bütünü, yani küremiz küçülür. İşte büzülmenin sebebi de budur.
Kısacası, bu değişimin temel sebebi, ısı enerjisinin maddenin taneciklerinin hareketliliğini ve aralarındaki boşluğu değiştirmesidir.
***
c. Yaptığımız etkinlik ile ilgili duygu ve düşüncelerimizi yazalım.
Bu soru tamamen size özel bir soru sevgili öğrencilerim. Herkesin deneyi yaparken hissettikleri ve düşündükleri farklı olabilir. Burada önemli olan, deneyi yaparken neler öğrendiğinizi ve neler hissettiğinizi samimi bir şekilde ifade etmeniz. Ben sizin yerinizde olsaydım şöyle bir şeyler yazabilirdim:
“Bu deneyi yaparken çok şaşırdım. Bir metal topun sadece ısıtılarak bu kadar büyüyebileceğini ve bir halkadan geçemeyecek hale geleceğini görmek çok ilginçti. Fen Bilimleri dersinde öğrendiğimiz ‘genleşme’ konusunun gözle görülebilir bir kanıtıydı. Deneyler sayesinde konuları çok daha iyi anlıyorum. Bu etkinlik hem eğlenceli hem de çok öğreticiydi.”
Siz de kendi cümlelerinizle bu deneyi yaparken neler düşündüğünüzü, nelerin ilginizi çektiğini ve neler öğrendiğinizi yazabilirsiniz.