Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir üniteyi daha geride bıraktık. Şimdi hep birlikte bu ünite sonu değerlendirme sorularını çözerek öğrendiklerimizi pekiştirelim. Unutmayın, anlamadığınız bir yer olursa her zaman sorabilirsiniz. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri kutuların içindeki uygun ifadelerle tamamlayalım.
1. Birim hacimdeki madde miktarına …………………. denir.
Çocuklar, bu tanım fen bilimlerinin en temel konularından biridir. Bir maddenin ne kadar “sıkışık” olduğunu, yani belli bir alana ne kadar madde sığdığını ifade eder. Bu kavrama biz yoğunluk diyoruz. Tıpkı bir pamuk yığını ile aynı büyüklükteki bir demir bilyeyi düşündüğümüz gibi. Demir bilye daha yoğundur!
Doğru Cevap: yoğunluk
2. Yoğunluk, maddeler için …………………. bir özelliktir.
Her saf maddenin kendine özgü bir yoğunluğu vardır, tıpkı parmak izimiz gibi. Bu sayede maddeleri birbirinden ayırt edebiliriz. Örneğin suyun yoğunluğu ile zeytinyağının yoğunluğu farklıdır. Bu yüzden yoğunluk, maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
Doğru Cevap: ayırt edici
3. Birbiri içinde çözünmeyen iki sıvı aynı kaba konulursa yoğunluğu …………………. olan sıvı üstte konumlanır.
Zeytinyağı ve suyu karıştırdığımızda ne olur? Zeytinyağı her zaman üste çıkar, değil mi? Bunun sebebi zeytinyağının yoğunluğunun sudan daha az, yani daha küçük olmasıdır. Yoğunluğu küçük olan sıvı her zaman üstte kalır.
Doğru Cevap: küçük
4. Bir maddenin yoğunluğunu hesaplayabilmek için …………………. ve hacim değerleri bilinmelidir.
Yoğunluğu bulmak için bir formülümüz vardı, hatırlayalım: Yoğunluk = Kütle / Hacim. Bu formüle göre yoğunluğu hesaplamak için maddenin hem kütle değerini hem de hacim değerini bilmemiz gerekir.
Doğru Cevap: kütle, hacmi
5. Parafin katı hâle geçerken …………………. azalır.
Parafin, mum yapımında kullanılan bir maddedir. Sıvı halden katı hale geçerken, yani donarken, tanecikleri birbirine daha çok yaklaşır ve daha az yer kaplar. Kapladığı alanın, yani hacminin azalmasının sebebi budur. (Su bu durumun bir istisnasıdır, donarken hacmi artar!)
Doğru Cevap: hacmi
6. Etil alkol ve suyun …………………. noktaları farklıdır.
Etil alkol ve su, ikisi de saf maddedir ama farklı maddelerdir. Bu yüzden onların da parmak izleri, yani ayırt edici özellikleri farklıdır. Su 100°C’de kaynarken, etil alkol yaklaşık 78°C’de kaynar. Dolayısıyla onların kaynama noktaları birbirinden farklıdır.
Doğru Cevap: kaynama
7. Saf bir maddenin …………………. noktası erime noktasına eşittir.
Saf maddeler için erime ve donma aynı sıcaklıkta gerçekleşen olaylardır. Örneğin su, 0°C’de donarak buza dönüşür. Buz ise yine 0°C’de eriyerek suya dönüşür. Bu nedenle bir maddenin donma noktası ile erime noktası aynı sıcaklık değeridir.
Doğru Cevap: donma
8. Isı alan saf bir katı maddenin …………………. süresince sıcaklığı değişmez.
Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır. Elimizde bir parça buz olduğunu düşünelim. Isı verdiğimizde erimeye başlar. İşte o buzun tamamı suya dönüşene kadar, yani erime süresince, termometre hep 0°C’yi gösterir.
Doğru Cevap: erime
9. Yaz aylarında elektrik tellerinin uzunluğunun kış aylarına göre daha …………………. olmasının sebebi genleşmedir.
Maddeler ısı aldığında tanecikleri daha hızlı hareket eder ve birbirinden uzaklaşır. Buna genleşme diyoruz. Yazın havalar ısındığı için elektrik telleri de genleşir ve uzar. Bu yüzden kışa göre daha uzun, yani daha fazla uzunluğa sahip olur ve sarkar.
Doğru Cevap: fazla
10. Ütü ve fırında sıcaklığı ayarlamak için …………………. kullanılır.
Evimizdeki ütü, fırın, buzdolabı gibi aletlerin belirli bir sıcaklığa ulaştığında durmasını ve soğuduğunda tekrar çalışmasını sağlayan bir parça vardır. Bu akıllı parça, sıcaklığı sabit tutmaya yarar ve adına termostat denir.
Doğru Cevap: termostat
11. Hacmi eşit olan maddelerden kütlesi daha …………………. olanın yoğunluğu daha fazladır.
Yine yoğunluk formülümüzü hatırlayalım: Yoğunluk = Kütle / Hacim. Eğer iki maddenin de hacmi (kapladığı yer) eşitse, hangisinin kütlesi daha büyük ise onun yoğunluğu daha fazla olur. Aynı büyüklükteki tahta ve demir gibi düşünün. Demirin kütlesi daha büyüktür, bu yüzden daha yoğundur.
Doğru Cevap: büyük
12. Tek çeşit taneciklerden oluşan maddelere …………………. madde denir.
İçinde kendisinden başka hiçbir madde bulunmayan, tek tip tanecikten oluşan maddelere biz saf madde diyoruz. Altın, demir, su, tuz gibi maddeler saf maddelere örnektir.
Doğru Cevap: saf
B. Aşağıdaki soruları cevaplayalım.
1. Durgun bir denizde yüzmenin havuzda yüzmeye göre daha kolay olmasının sebebi nedir?
Bu sorunun cevabı yine yoğunluk ile ilgili!
Adım 1: Deniz suyu tuzludur, havuz suyu ise tatlı sudur (içinde çok az kimyasal olsa da tuzlu değildir).
Adım 2: Suyun içine tuz gibi maddeler karıştığında suyun yoğunluğu artar. Yani tuzlu su, tatlı sudan daha yoğundur.
Adım 3: Sıvıların kaldırma kuvveti, sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. Yani bir sıvı ne kadar yoğunsa, içindeki cisimleri o kadar iyi kaldırır.
Sonuç: Deniz suyunun yoğunluğu havuz suyundan daha fazla olduğu için, deniz suyu vücudumuza daha fazla kaldırma kuvveti uygular. Bu da bizim suyun yüzeyinde daha kolay kalmamızı ve daha rahat yüzmemizi sağlar.
2. Erime noktası 238 °C olan bir saf madde 40 °C sıcaklıkta hangi fiziksel hâlde bulunur?
Bu soruyu çözmek çok basit, sadece sıcaklıkları karşılaştırmamız gerekiyor.
Adım 1: Maddenin erimeye başladığı sıcaklık 238 °C‘dir. Bu demektir ki, madde 238 °C’nin altında katı, tam 238 °C’de erimeye başlayan (katı-sıvı karışık) ve bu sıcaklığın üstünde ise sıvı haldedir.
Adım 2: Bize verilen sıcaklık ise 40 °C‘dir.
Adım 3: 40 °C, 238 °C’den çok daha düşüktür. Madde henüz erime sıcaklığına ulaşamamıştır.
Sonuç: Bu nedenle, madde 40 °C sıcaklıkta hâlâ katı hâldedir.
3. Genleşme olayına günlük hayattan örnekler verelim.
Genleşme, yani maddelerin ısı alınca hacimlerinin artması, hayatımızın her yerinde karşımıza çıkar. İşte birkaç güzel örnek:
- Elektrik Tellerinin Yazın Sarkması: Yazın sıcak havanın etkisiyle genleşen metal teller uzar ve sarkar. Kışın ise büzülerek tekrar gerginleşir.
- Tren Raylarındaki Boşluklar: Tren rayları döşenirken aralarında küçük boşluklar bırakılır. Bunun sebebi, yazın ısınan rayların genleşerek uzadığında birbirini itip bükülmesini engellemektir.
- Sıkışan Kavanoz Kapağını Açmak: Sıkışmış bir metal kavanoz kapağını sıcak suyun altına tuttuğumuzda, metal kapak cam kavanozdan daha fazla genleşir ve gevşeyerek kolayca açılır.
- Termometreler: Cıvalı veya alkollü termometrelerin içindeki sıvı, sıcaklık artınca genleşerek ince boruda yükselir ve bize sıcaklığı gösterir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Konuları tekrar etmeyi unutmayın. Harikasınız!