6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 56
Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben 6. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Kitabımızdaki “Etkinlik İstasyonu-23” ve “Köprü İstasyonu” bölümlerindeki soruları ve konuları gelin hep birlikte, adım adım inceleyelim ve anlayalım. Bu konu, suyun ne kadar harika ve yaşam için ne kadar önemli bir madde olduğunu bize bir kez daha gösterecek!
Soru 1: Göl, deniz gibi yerlerde su alttan donmaya başlasaydı bu durumdan canlılar nasıl etkilenirlerdi?
Bu sorunun cevabını bulmak için suyun çok ilginç bir özelliğini hatırlamamız gerekiyor. Hadi birlikte düşünelim!
Çoğu madde sıvı halden katı hale geçtiğinde büzüşür, yani hacmi küçülür ve yoğunluğu artar. Bu yüzden katı hali, sıvı halinin dibine batar. Ancak su, bu kuralın bir istisnasıdır!
- Adım 1: Suyun Özel Durumu
Su donduğunda, yani buz haline geldiğinde, diğer maddelerin aksine hacmi küçülmez, tam tersine genişler ve hacmi artar. Hacmi arttığı için de yoğunluğu azalır. Evde bir bardağa su doldurup içine buz attığınızda buzun yüzdüğünü görürsünüz. İşte sebebi tam olarak budur! Buz, sudan daha hafiftir (yani daha az yoğundur). - Adım 2: Eğer Su Alttan Donsaydı Ne Olurdu?
Eğer su, diğer maddeler gibi davransaydı ve donunca yoğunluğu artsaydı, oluşan buz dibe çökerdi. Soğuk hava devam ettikçe üstteki su tabakası da donar ve o da dibe çökerdi. Bu süreç devam ederek göl veya denizin tamamının dipten başlayarak bir buz kütlesine dönüşmesine neden olurdu.
Sonuç:
Bu durumda gölün veya denizin içinde yaşayan balıklar, yosunlar ve diğer tüm canlılar donarak ölürdü. Su altındaki yaşam neredeyse imkânsız hale gelirdi. Suyun bu özel durumu sayesinde canlılar hayatta kalabiliyor. Ne kadar muhteşem bir düzen, değil mi?
Soru 2: Çok soğuk havalarda buzlanmanın su yüzeyinde olması su derinliklerindeki sıcaklığı nasıl etkiler?
Bu soru, ilk sorunun devamı niteliğinde ve suyun canlıları nasıl koruduğunu daha iyi anlamamızı sağlıyor.
- Adım 1: Buz Tabakası Bir Yalıtım Malzemesidir
Kışın bizi soğuktan korumak için kalın montlar giyeriz, değil mi? İşte gölün veya denizin yüzeyinde oluşan o buz tabakası da tıpkı bir mont gibi davranır. Buz tabakası, altındaki su için doğal bir yalıtım katmanı oluşturur. - Adım 2: Sıcaklığın Korunması
Bu buzdan “mont”, dışarıdaki dondurucu soğuk havanın suyun derinliklerine ulaşmasını engeller. Aynı zamanda suyun içindeki mevcut ısının da havaya karışıp kaybolmasını yavaşlatır. Bu sayede, dışarıda hava -10°C, -20°C gibi çok düşük sıcaklıklarda bile olsa, buzun altındaki su sıvı kalmayı başarır.
Sonuç:
Buz tabakası sayesinde suyun derinlikleri, canlıların yaşamını sürdürebileceği kadar ılık kalır (genellikle en dipte +4°C civarında). Böylece balıklar ve diğer su canlıları, kış uykusuna yatar gibi kışı güvenle geçirirler ve bahar geldiğinde yaşamlarına devam ederler. Yüzeydeki buz, aslında altındaki yaşamı koruyan bir kalkan görevi görür.