Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben 6. sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Haydi gelin, bu etkinliği birlikte adım adım çözelim ve ampul parlaklığının nelere bağlı olduğunu keşfedelim.
Görseldeki deney düzeneklerinde, 1. Devre’deki ampulün 2. Devre’deki ampulden daha parlak yandığını görüyoruz. Bütün çözümlerimizi bu temel gözleme göre yapacağız. Unutmayın, bir ampulün parlak yanması, devreden daha çok elektrik akımı geçtiğini, yani devredeki direncin daha az olduğunu gösterir.
2. a) 1. devrede L iletken teli, 2. devrede ise K iletken teli kullanılmıştır. Bu uygulamanın oluşturduğu sonucu dikkate alarak bununla ilgili bilimsel bir cümle yazalım.
Adım 1: Gözlemimizi Yapalım
1. devredeki (L teli kullanılan) ampul, 2. devredeki (K teli kullanılan) ampulden daha parlak yanıyor.
Adım 2: Telleri Karşılaştıralım
Görsele baktığımızda L telinin K teline göre daha kısa olduğunu görüyoruz. K teli ise daha uzundur. (Aynı zamanda L teli daha kalın, K teli daha incedir.)
Adım 3: Kuralı Hatırlayalım
Bir iletkenin uzunluğu arttıkça direnci de artar. Direncin artması, ampulün daha sönük yanmasına neden olur.
Adım 4: Sonuç Cümlesini Oluşturalım
Burada uzunluk farkı çok belirgin. K teli daha uzun olduğu için direnci daha fazladır ve bu da 2. devredeki ampulün sönük yanmasına neden olmuştur. L teli ise daha kısa olduğu için direnci daha azdır ve 1. devredeki ampulün parlak yanmasını sağlamıştır. Öyleyse şöyle bir cümle kurabiliriz:
Sonuç:İletken telin uzunluğu arttıkça telin elektrik enerjisine karşı gösterdiği direnç artar ve bu da ampulün parlaklığının azalmasına neden olur.
2. b) 1. devrede M iletken teli, 2. devrede ise N iletken teli kullanılmıştır. Uygulamanın oluşturduğu sonucu dikkate alarak bununla ilgili bilimsel bir cümle yazalım.
Adım 1: Gözlemimizi Yapalım
Yine 1. devredeki (M teli kullanılan) ampul, 2. devredeki (N teli kullanılan) ampulden daha parlak yanıyor.
Adım 2: Telleri Karşılaştıralım
Görselde M ve N tellerinin uzunluklarının aynı olduğunu görüyoruz. Ancak M teli, N telinden daha kalındır. N teli ise daha incedir.
Adım 3: Kuralı Hatırlayalım
Bir iletkenin kesit alanı, yani kalınlığı arttıkça direnci azalır. Direnç azalınca devreden geçen akım artar ve ampul daha parlak yanar.
Adım 4: Sonuç Cümlesini Oluşturalım
M teli daha kalın olduğu için direnci daha azdır ve ampulün parlak yanmasını sağlamıştır. N teli ise ince olduğu için direnci fazladır ve ampulün sönük yanmasına sebep olmuştur. Öyleyse cümlemiz şöyle olmalı:
Sonuç:Aynı uzunluktaki iletken tellerden kalın olanın direnci, ince olanın direncinden daha azdır. Bu yüzden kalın tel kullanılan devredeki ampul daha parlak yanar.
2. c) 1. devrede bakır tel, 2. devrede ise çinko tel kullanılmıştır. Bu uygulamanın oluşturduğu sonucu dikkate alarak bununla ilgili bilimsel bir cümle yazalım.
Adım 1: Gözlemimizi Yapalım
1. devredeki (bakır tel kullanılan) ampul, 2. devredeki (çinko tel kullanılan) ampulden daha parlak yanıyor.
Adım 2: Telleri Karşılaştıralım
Bu sefer tellerin hem uzunlukları hem de kalınlıkları aynı. Değiştirilen tek şey tellerin yapıldığı madde, yani iletkenin cinsi. Birinde bakır, diğerinde çinko kullanılmış.
Adım 3: Kuralı Hatırlayalım
Maddelerin elektrik akımına karşı gösterdikleri direnç birbirinden farklıdır. Bazı maddeler elektriği çok iyi iletir (direnci azdır), bazıları ise daha zor iletir (direnci çoktur). Fen Bilimleri derslerimizden biliyoruz ki bakır, elektriği çinkodan daha iyi ileten, yani direnci daha az olan bir metaldir.
Adım 4: Sonuç Cümlesini Oluşturalım
Bakır telin direnci daha az olduğu için 1. devredeki ampul daha parlak yanmıştır. O zaman cümlemizi kuralım:
Sonuç:İletkenin cinsi, telin direncini etkiler. Direnci daha az olan bir tel (bakır gibi) kullanıldığında ampul parlaklığı, direnci daha fazla olan bir tele (çinko gibi) göre daha fazla olur.