Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte “Pekiştirme İstasyonu-5″te yer alan soruları adım adım çözeceğiz. Bu sorular, maddelerin ayırt edici özelliklerini ne kadar iyi anladığımızı ölçmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım!
***
1. Bazı saf maddelerin kaynama noktaları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloya göre saf maddelerle ilgili hangi çıkarımlarda bulunabiliriz?
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bize çeşitli saf maddelerin kaynama noktalarını gösteren bir tablo verilmiş. Bu tablodan yola çıkarak bazı önemli sonuçlar, yani çıkarımlar yapmamız isteniyor. Haydi tabloya birlikte bakalım ve aklımıza gelenleri sıralayalım.
Unutmayın, kaynama noktası, saf maddeler için tıpkı bir insanın parmak izi gibi ayırt edici bir özelliktir. Yani her saf maddenin kendine özel bir kaynama noktası vardır.
İşte bu tablodan yapabileceğimiz bazı çıkarımlar:
- Her saf maddenin kaynama noktası birbirinden farklıdır. Tabloya baktığımızda suyun 100°C, etil alkolün 78°C, altının ise 2836°C’de kaynadığını görüyoruz. Gördüğünüz gibi hiçbiri aynı değil. Bu da kaynama noktasının maddeleri tanımak için kullanılabileceğini gösterir.
- Maddelerin kaynama sıcaklıkları arasında çok büyük farklar olabilir. Örneğin, azot -196°C gibi dondurucu bir soğuklukta kaynayıp gaz haline geçerken, altın gibi bir metalin kaynaması için 2836°C gibi inanılmaz yüksek bir sıcaklık gerekir.
- Bir maddenin belirli bir sıcaklıkta hangi halde (katı, sıvı, gaz) olacağını tahmin edebiliriz. Mesela, normal bir oda sıcaklığında (yaklaşık 25°C diyelim), kaynama noktası 25°C’den düşük olan azot gaz haldedir. Kaynama noktası 25°C’den yüksek olan su, etil alkol, aseton ve cıva ise sıvı haldedir. Altın ise katı haldedir çünkü erime noktası bile çok daha yüksektir.
***
2. Eşit kütleli ve özdeş ısıtıcılarla ısıtılan K ve L sıvılarına ait sıcaklık-zaman tablosu aşağıda verilmiştir. Buna göre aşağıdaki ifadelerin doğru ya da yanlış olduğuna karar verelim. İfade doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutusunu “✓” ile işaretleyelim.
Çocuklar, bu soruyu çözmeden önce tabloyu dikkatlice analiz etmeliyiz. Bize K ve L adında iki farklı sıvının zamanla nasıl ısındığı gösteriliyor. Bir sıvının kaynadığını nasıl anlarız? Isı almaya devam ettiği halde sıcaklığı bir süre sabit kalıyorsa, o madde o sıcaklıkta kaynıyor demektir!
Adım 1: K sıvısının kaynama noktasını bulalım.
Tabloya bakalım. K sıvısının sıcaklığı artıyor (50, 60, 70…) ve 6. dakikada 78°C’ye ulaşıyor. 8. dakikada sıcaklık yine 78°C! Sıcaklık sabit kaldığına göre, K sıvısı kaynıyor demektir. O zaman K’nin kaynama noktası 78°C’dir.
Adım 2: L sıvısının kaynama noktasını bulalım.
Şimdi L sıvısına bakalım. Sıcaklığı artıyor (25, 35, 45…) ve 6. dakikada 56°C’ye ulaşıyor. 8. dakikada sıcaklık yine 56°C! Demek ki L sıvısı da bu sıcaklıkta kaynıyor. O zaman L’nin kaynama noktası 56°C’dir.
Artık bu bilgilerle şıkları tek tek değerlendirebiliriz.
a) 70 °C’ta her iki madde de gaz hâldedir.
K’nin kaynama noktası 78°C. Yani 70°C’de daha kaynamamış, sıvı haldedir. L’nin kaynama noktası ise 56°C. Yani 70°C’de çoktan kaynamış ve gaz haline geçmiştir. İkisi de gaz halde olmadığı için bu ifade YANLIŞ (Y).
b) L maddesinin kaynama sıcaklığı 56 °C’tur.
Tabloda L’nin sıcaklığının 56°C’de sabit kaldığını bulmuştuk. Bu onun kaynama noktasıdır. Bu ifade DOĞRU (D).
c) Kaynama süresince K ve L maddelerinin sıcaklıkları değişmemiştir.
Evet, saf maddeler hal değiştirirken (burada kaynarken) sıcaklıkları sabit kalır. Tabloda da K’nin 78°C’de, L’nin ise 56°C’de sabit kaldığını görüyoruz. Bu ifade DOĞRU (D).
ç) K maddesinin erime sıcaklığı 78 °C’tur.
Dikkat edelim! Bize verilen maddeler sıvı ve ısıtılıyorlar. 78°C, K maddesinin kaynama sıcaklığıdır, erime sıcaklığı değil. Erime, katıdan sıvıya geçiştir. Bu ifade YANLIŞ (Y).
d) L maddesinin kaynama sıcaklığı K maddesine göre daha yüksektir.
L’nin kaynama sıcaklığı 56°C, K’nin ise 78°C’dir. Yani L’nin kaynama sıcaklığı K’den daha düşüktür. Bu ifade YANLIŞ (Y).
e) K maddesi 6. dakikada kaynamaya başlamıştır.
Tabloya baktığımızda K maddesinin sıcaklığı 6. dakikada 78°C’ye ulaşıyor ve bu sıcaklıkta sabit kalmaya başlıyor. Demek ki kaynama tam o anda başlamış. Bu ifade DOĞRU (D).
f) K maddesinin sıcaklığı 8-10. dakikalar arasında değişmemiştir.
Tabloda K maddesinin sıcaklığı 8. dakikada 78°C iken, 10. dakikada 90°C’ye yükselmiş. Yani sıcaklığı değişmiştir. Bu durum, sıvının tamamının gaz haline geçtiğini ve artık buharın ısındığını gösterir. Bu ifade YANLIŞ (Y).
g) K ve L maddeleri 4. dakikada sıvı hâldedir.
4. dakikada K’nin sıcaklığı 70°C’dir. Kaynama noktası 78°C olduğu için henüz kaynamamıştır, yani sıvıdır. L’nin sıcaklığı ise 45°C’dir. Kaynama noktası 56°C olduğu için o da henüz kaynamamıştır, yani sıvıdır. İkisi de sıvı olduğu için bu ifade DOĞRU (D).
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi tabloları ve grafikleri doğru okumak ne kadar önemli! Hepinize derslerinizde başarılar dilerim.