Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugünkü dersimizde Fen Bilimleri kitabımızın 87. sayfasındaki etkinliği birlikte tamamlayacağız. Bu etkinlikte bir deney yaptık ve şimdi o deneyin sonuçlarını analiz edip hep birlikte yorumlayacağız. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu tam olarak anlayalım!
Soru: Yaptığımız deneyde elde ettiğimiz verileri tabloya kaydedelim.
Şimdi deney sırasında gözlemlediğimiz sonuçları aşağıdaki tabloya birlikte yazalım. Unutmayın, reostanın sürgüsünü hareket ettirdiğimizde ampulün parlaklığı değişmişti. Bunun sebebi devredeki direncin değişmesiydi.
İşte tablomuzun doldurulmuş hali:
Reosta Sürgüsünün Hareket Yönü: Direncin arttığı yöne doğru
Ampul Parlaklığındaki Değişim: Azalır
Elektriksel Dirençteki Değişim: Artar
Reosta Sürgüsünün Hareket Yönü: Direncin azaldığı yöne doğru
Ampul Parlaklığındaki Değişim: Artar
Elektriksel Dirençteki Değişim: Azalır
Peki bu neden böyle oldu? Gelin açıklayalım:
- Adım 1: Reostanın sürgüsünü, üzerinden akım geçen telin boyunu uzatacak şekilde hareket ettirdiğimizde, elektrik akımının daha uzun bir yoldan geçmesi gerekir. Bu durum, devrenin elektriksel direncini artırır. Tıpkı daha uzun ve engebeli bir yolda yürürken zorlanmamız gibi, elektrik akımı da artan direnç karşısında zorlanır ve azalır. Bu yüzden ampulümüz daha sönük yanar.
- Adım 2: Reostanın sürgüsünü, üzerinden akım geçen telin boyunu kısaltacak şekilde hareket ettirdiğimizde ise elektrik akımı daha kısa bir yoldan geçer. Bu da devrenin elektriksel direncini azaltır. Yol kısalınca akım daha rahat geçer ve miktarı artar. Bu yüzden ampulümüz daha parlak yanar.
Soru: Gözlemlerimiz sonucunda topladığımız bilgileri özetleyelim ve reostanın elektrik devresindeki görevini açıklayalım.
Harika! Şimdi de deneyden öğrendiklerimizi özetleyelim ve reostanın ne işe yaradığını tam olarak ifade edelim.
Özet
Yaptığımız deneyde, bir elektrik devresine bağlı olan reostanın sürgüsünü hareket ettirerek ampulün parlaklığını değiştirebildiğimizi gözlemledik. Sürgüyü hareket ettirdiğimizde devredeki toplam direnç değişti. Direnç arttığında, devreden geçen akım azaldı ve ampulün parlaklığı azaldı. Direnç azaldığında ise devreden geçen akım arttı ve ampulün parlaklığı arttı. Yani bir devredeki ampul parlaklığı, o devrenin direncine bağlıdır.
Reostanın Görevi
Bu deneyden anladığımıza göre, reostanın devredeki en önemli görevi şudur:
Reosta, bir elektrik devresindeki direnci değiştirmeye yarayan bir araçtır. Bu sayede devreden geçen elektrik akımının miktarını kontrol edebiliriz. Yani reosta, devrenin direncini artırıp azaltarak akımı ayarlamamızı sağlar. Tıpkı bir musluğu açıp kısarak suyun akışını ayarladığımız gibi, reosta ile de elektrik akımının “akışını” kontrol ederiz. Bu yüzden reostaya ❝ayarlı direnç❞ de denir.
