Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin bu pekiştirme etkinliğini birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Tıpkı derste yaptığımız gibi, her sorunun mantığını kavrayarak ilerleyeceğiz. Hazırsan başlayalım!
1. Soru: Bazı saf maddelerin erimeye ve donmaya başladıkları sıcaklıklar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloda verilen bilgileri inceleyelim ve aşağıdaki cümleleri uygun kavramı yazarak tamamlayalım.
a. Saf bir maddenin …………………. ve donma sıcaklıkları birbirine eşittir.
b. Farklı saf maddeler …………………. sıcaklıklarda erir.
c. Erime noktası ve …………………. saf maddeler için ayırt edici özelliktir.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce tablodaki ipuçlarını yakalamalıyız. Haydi birlikte tabloyu bir dedektif gibi inceleyelim!
- Adım 1: Tabloyu İnceleyelim
Tabloya baktığımızda Bakır’ın erime sıcaklığının 1085 °C, donma sıcaklığının da 1085 °C olduğunu görüyoruz. Kalay için iki sıcaklık da 232 °C. Alüminyum ve Naftalin için de durum aynı. Buradan çok önemli bir kural çıkarıyoruz: Saf bir maddenin eridiği sıcaklık ile donduğu sıcaklık birbirine eşittir!
- Adım 2: Boşlukları Dolduralım
Şimdi bu bilgilerle ve yukarıda bize verilen kelimelerle (erime, farklı, aynı, donma noktası) cümleleri tamamlayalım.
a) “Saf bir maddenin …………………. ve donma sıcaklıkları birbirine eşittir.”
Az önce tablodan ne öğrenmiştik? Erimeye başladığı sıcaklık ile donmaya başladığı sıcaklık aynıydı. O zaman boşluğa “erime” kelimesi gelmeli.
Sonuç: Saf bir maddenin erime ve donma sıcaklıkları birbirine eşittir.
b) “Farklı saf maddeler …………………. sıcaklıklarda erir.”
Tekrar tabloya dönelim. Bakır 1085 °C’de, Kalay 232 °C’de, Alüminyum 660 °C’de eriyor. Gördüğün gibi, her maddenin erime sıcaklığı birbirinden farklı. Bu, onların kimliği gibidir!
Sonuç: Farklı saf maddeler farklı sıcaklıklarda erir.
c) “Erime noktası ve …………………. saf maddeler için ayırt edici özelliktir.”
“Ayırt edici özellik” ne demekti? Bir maddeyi diğerinden ayırmamızı sağlayan, o maddeye özgü olan özelliklerdi. Tıpkı senin parmak izin gibi! Her saf maddenin kendine özgü bir erime ve donma sıcaklığı vardır. Bu yüzden bu iki özellik, maddeler için harika birer kimlik kartıdır. Cümlede “Erime noktası” zaten verilmiş, o zaman yanına ne gelmeli? Tabi ki “donma noktası”!
Sonuç: Erime noktası ve donma noktası saf maddeler için ayırt edici özelliktir.
2. Soru: Tabloda verilen bilgileri inceleyelim ve aşağıdaki soruları cevaplayalım.
a. 25 °C sıcaklıkta buz ve parafin hangi hâlde bulunur? Tablodaki ilgili alanı “✓” ile işaretleyelim.
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için maddelerin erime noktalarını bilmemiz ve verilen sıcaklıkla karşılaştırmamız gerekiyor.
- Adım 1: Buz için Değerlendirme
Tabloya göre buzun erimeye başladığı sıcaklık 0 °C‘dir. Yani 0 °C’nin altındaki sıcaklıklarda katı (buz), 0 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda ise sıvı (su) hâlde bulunur.
Soru bize 25 °C‘deki hâlini soruyor. 25 °C, 0 °C’den daha yüksek bir sıcaklık olduğu için, buz çoktan eriyip suya dönüşmüştür. Su ise maddenin sıvı hâlidir.
Sonuç: Buz, 25 °C’de SIVI hâldedir.
- Adım 2: Parafin için Değerlendirme
Tabloya göre parafinin erimeye başladığı sıcaklık aralığı 43-65 °C‘dir. Yani parafinin erimeye başlaması için sıcaklığın en az 43 °C’ye ulaşması gerekir.
Soru bize yine 25 °C‘deki hâlini soruyor. 25 °C, parafinin erimeye başladığı 43 °C’den daha düşük bir sıcaklıktır. Bu yüzden parafin henüz erimemiştir ve hâlâ başlangıçtaki hâlini koruyordur.
Sonuç: Parafin, 25 °C’de KATI hâldedir.
b. Su ve parafinin donma noktalarını karşılaştıralım. 70 °C sıcaklıkta eşit kütleli su ve parafinin eşit şartlarda soğutulduğunu düşünelim. Hangi madde daha önce donar?
Çözüm:
Bu çok güzel bir mantık sorusu! Haydi adım adım düşünelim.
- Adım 1: Donma Noktalarını Belirleyelim
Öncelikle iki maddenin de donma noktalarını tablodan bulalım.
Su (Buzun sıvı hâli): Donma noktası 0 °C‘dir.
Parafin: Donma noktası 43-65 °C aralığıdır.
- Adım 2: Soğuma Yolculuğunu Hayal Edelim
İki madde de 70 °C’de, yani ikisi de sıvı hâlde. Bir buzdolabına koyduğumuzu ve soğumaya başladıklarını düşünelim. Sıcaklıkları birlikte düşüyor: 70… 65… 60… 50…
Sıcaklık 65 °C ile 43 °C arasına geldiğinde, parafin “İşte benim donma sıcaklığım!” der ve donmaya başlar.
Bu sırada su ne yapıyor? O hâlâ sıvı! Çünkü onun donması için sıcaklığın çook daha aşağılara, taa 0 °C‘ye kadar düşmesi gerekiyor.
- Adım 3: Sonuca Varalım
Soğuma sırasında donma noktasına ilk ulaşan madde, donma noktası daha yüksek olan maddedir. Parafinin donma noktası (43-65 °C), suyun donma noktasından (0 °C) daha yüksek olduğu için, soğutulurken ilk önce parafin donar.
Sonuç:Parafin daha önce donar.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur! Başarılar dilerim!