Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir pekiştirme etkinliği! Halk ozanımız Aşık Veysel’in o güzel dizeleriyle Fen Bilimleri konularını birleştirmek çok yaratıcı. Gel şimdi bu soruları birlikte, adım adım inceleyelim ve çözelim.
1. Şiirde bir iletkenin elektriksel direncinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkilendirebileceğimiz kelimeler neler olabilir?
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için önce bir iletkenin direncini nelerin etkilediğini hatırlayalım. Elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa direnç diyorduk, değil mi? Bir telin direncini etkileyen üç temel özellik vardı:
- İletkenin Uzunluğu: Tel ne kadar uzunsa, direnç o kadar artar.
- İletkenin Kesit Alanı (Kalınlığı): Tel ne kadar kalınsa, direnç o kadar azalır. Yani ince teller daha çok direnç gösterir.
- İletkenin Cinsi: Farklı maddelerin (bakır, demir, alüminyum gibi) direçleri de farklıdır.
Şimdi Aşık Veysel’in şiirine bu gözle bakalım. İlk dizede ne diyor?
“Uzun ince bir yoldayım”
İşte anahtar kelimelerimiz tam da burada!
Adım 1: “Uzun” kelimesi, bir iletkenin direncini etkileyen iletkenin uzunluğu ile doğrudan ilişkilidir.
Adım 2: “İnce” kelimesi ise, bir iletkenin direncini etkileyen iletkenin kesit alanı (kalınlığı) ile ilişkilidir. İnce bir telin direnci daha fazladır.
Sonuç:
Şiirde geçen “uzun” ve “ince” kelimelerini, bir iletkenin elektriksel direncine etki eden değişkenlerle ilişkilendirebiliriz.
2. Aşağıdaki test devresinin test uçlarına iletken teller yerleştirilerek ampul parlaklığı gözlemlenecektir. Şiirde bulduğumuz kelimelerle ilgili belirlediğimiz değişkenlere göre test devresinde test edebileceğimiz iletken telleri düşünelim. Bu iletken tellerin özelliklerini belirleyelim. Belirlediğimiz özelliklerin yanındaki kutuları “X” ile işaretleyelim.
Harika! İlk soruda “uzunluk” ve “kesit alanı (incelik/kalınlık)” değişkenlerini bulmuştuk. Şimdi bu değişkenlerin dirence etkisini test etmek için nasıl bir deney yapmamız gerektiğini düşüneceğiz. Unutma, bilimsel bir deney yaparken, neyin etkisini araştırıyorsak sadece onu değiştiririz. Diğer bütün özellikleri aynı tutarız. Buna kontrollü deney diyoruz.
Adım 1: Uzunluğun etkisini araştıralım.
Eğer telin uzunluğunun ampul parlaklığını (yani direnci) nasıl etkilediğini görmek istiyorsak, kullanacağımız iki telin kalınlıkları (kesit alanları) ve cinsleri aynı olmalı, sadece uzunlukları farklı olmalı. Böylece parlaklıktaki değişimin sadece uzunluktan kaynaklandığını anlarız. Bu açıklamaya uyan seçeneği bulalım:
“Uzunlukları farklı, dik kesit alanları ve cinsleri aynı iki tel”
Bu seçenek bizim deneyimiz için uygundur. O zaman bu kutuyu işaretlemeliyiz.
Adım 2: Kesit alanının (kalınlığın) etkisini araştıralım.
Peki ya telin kalınlığının (yani “ince” olmasının) etkisini araştırmak istersek? Bu sefer de kullanacağımız iki telin uzunlukları ve cinsleri aynı olmalı, sadece kalınlıkları (dik kesit alanları) farklı olmalı. Biri ince, diğeri kalın olmalı ki farkı görebilelim. Bu açıklamaya uyan seçeneği arayalım:
“Dik kesit alanları farklı, uzunlukları ve cinsleri aynı iki tel”
Evet, bu seçenek de deneyimiz için uygundur. Bu kutuyu da işaretlemeliyiz.
Sonuç:
Şiirden yola çıkarak hem uzunluğun hem de kesit alanının (kalınlığın) dirence etkisini test edebiliriz. Bu yüzden bu iki deneyi de yapmamızı sağlayacak seçenekleri işaretlemeliyiz.
- [ ] Dik kesit alanları ve uzunlukları aynı, cinsleri farklı iletken iki tel
- [X] Uzunlukları farklı, dik kesit alanları ve cinsleri aynı iki tel
- [X] Dik kesit alanları farklı, uzunlukları ve cinsleri aynı iki tel
- [ ] Uzunlukları, cinsleri ve dik kesit alanları aynı iki tel
Umarım her şeyi net bir şekilde anlamışsındır. Aklına takılan bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!