Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte, bize gönderilen görseldeki soruları adım adım, kolayca anlayacağınız bir şekilde çözeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
***
1. Soru: Berkay’ın buzdolabına koyduğu bardaktaki suyun donarak seviyesinin yükselme sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruyu çözmek için metinde bize verilen ipucuna dikkat etmeliyiz. Metinde ne diyordu? “Su buza dönüşmüş ve buz bardağın üst seviyesini aşmıştı.” Bu demek oluyor ki, su donunca kapladığı yer artmış, yani bardaktan taşmış. Şimdi bu bilgiyi aklımızda tutarak seçenekleri inceleyelim.
- A) Suyun büzülmesi
- B) Suyun kütlesinin artması
- C) Suyun hacminin artması
- D) Suyun yoğunluğunun artması
Adım 1: Önce “büzülme” ne demek, onu hatırlayalım. Büzülme, bir maddenin soğuduğunda küçülmesi, daha az yer kaplaması demektir. Ama bizim bardağımızdaki su donunca tam tersi olmuş, daha çok yer kaplayıp taşmış. O zaman A şıkkı doğru olamaz.
Adım 2: “Kütle” neydi? Kütle, madde miktarıdır. Bardağın içine sonradan su eklemedik veya içinden su almadık. Sadece suyun halini değiştirdik (sıvıdan katıya). Bu yüzden suyun kütlesi, yani miktarı değişmez. O zaman B şıkkı da yanlış.
Adım 3: “Hacim” ise bir maddenin boşlukta kapladığı yerdir. Metinde suyun donunca seviyesinin yükseldiği, hatta taştığı söyleniyor. Bu, buzun sudan daha fazla yer kapladığını gösterir. Yani su donunca hacmi artmıştır. Bu durum C şıkkıyla tam olarak uyuşuyor!
Adım 4: Son olarak “yoğunluk” neydi, ona da bakalım. Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır. Su donduğunda kütlesi aynı kalırken hacmi arttığı için yoğunluğu azalır. Bu yüzden buz, suyun üzerinde yüzer. Ama D şıkkı yoğunluğun arttığını söylüyor, bu da yanlış.
Sonuç: Su donduğunda daha fazla yer kaplar, yani hacmi artar. Bu yüzden bardağın seviyesi yükselmiştir.
Doğru Cevap: C) Suyun hacminin artması
***
2. Soru: Gölde gerçekleşen yoğunluk değişim olayıyla
I. Soğuk ortamda balonun hacminin azalması
II. Limonata içine atılan buz parçalarının su yüzeyinde toplanması
III. Kışın elektrik tellerinin boyunun kısalması
örneklerinden hangileri benzer şekilde gerçekleşir?
Çözüm:
Çocuklar, bu soruyu çözmek için önce “gölde gerçekleşen yoğunluk değişim olayının” ne olduğunu anlamamız gerekiyor. Metinde donmuş bir gölden bahsediliyordu. Göller ve denizler üstten donar, değil mi? Bunun sebebi, su donarak buza dönüştüğünde yoğunluğunun azalması ve suyun üzerinde yüzmesidir. Bu sayede buz tabakasının altındaki suda canlılar yaşamaya devam edebilir. Yani bizden istenen şey, suyun bu özel durumuna (donunca yoğunluğunun azalması) benzeyen bir örnek bulmak.
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I, II ve III
Adım 1: I. öncülü inceleyelim: “Soğuk ortamda balonun hacminin azalması”. Bu olay, gazların soğuyunca büzülmesidir. Yani hacmi küçülür, yoğunluğu artar. Bu, suyun donarken gösterdiği davranışın tam tersidir. O yüzden bu örnek aradığımız örnek değil.
Adım 2: II. öncülü inceleyelim: “Limonata içine atılan buz parçalarının su yüzeyinde toplanması”. Limonatanın büyük bir kısmı sudur. Buzun limonata üzerinde yüzmesi, tıpkı gölün üzerindeki buz tabakası gibi, buzun sıvıdan (limonatadan/sudan) daha az yoğun olmasından kaynaklanır. Bu, göldeki olayla birebir aynı prensiptir. Harika, aradığımız örneği bulduk gibi!
Adım 3: III. öncülü de kontrol edelim: “Kışın elektrik tellerinin boyunun kısalması”. Bu olay, metallerin soğuduğunda büzülmesidir. Tıpkı balonda olduğu gibi, bu da çoğu maddenin soğuduğunda gösterdiği normal bir davranıştır ve suyun donarkenki özel durumunun tam tersidir. O yüzden bu örnek de aradığımız örnek değil.
Adım 4: Gördüğümüz gibi, sadece II. öncüldeki olay, gölün yüzeyinin donmasıyla aynı bilimsel ilkeye dayanıyor: Katı halin (buz), sıvı halden (su/limonata) daha az yoğun olması.
Sonuç: Göldeki donma olayıyla benzerlik gösteren tek örnek, buzun limonata üzerinde yüzmesidir.
Doğru Cevap: B) Yalnız II
Umarım her iki sorunun çözümünü de güzelce anlamışsınızdır. Unutmayın, Fen Bilimleri gözlem yapmak ve sorgulamakla daha da keyifli hale gelir. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!