Harika bir etkinlik, sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersimizin en zevkli konularından biri olan kütle ölçümü ile ilgili bu deneyi gel birlikte adım adım yapalım ve sonuçları analiz edelim. Unutma, bilim merak etmekle ve denemekle başlar!
ETKİNLİK İSTASYONU-13: Bazı Cisimlerin Kütlelerini Ölçelim
Bu etkinlikte amacımız hem katı maddelerin hem de sıvı maddelerin kütlelerini nasıl ölçeceğimizi öğrenmek. Hadi başlayalım!
I. Aşama: Katı Cisimlerin Kütlesini Ölçme
Bu aşamada bizden, kütlesini merak ettiğimiz bazı katı cisimleri eşit kollu terazi ile ölçmemiz ve sonuçları tabloya yazmamız isteniyor. Eşit kollu terazinin bir kefesine (gözüne) kütlesini ölçeceğimiz cismi, diğer kefesine ise standart kütleleri (gramları) koyarız. Terazi tam olarak dengeye geldiğinde, cismin kütlesini bulmuş oluruz.
Haydi, deneyimizde kullanmak için birkaç örnek cisim seçelim ve onların kütlelerini ölçtüğümüzü varsayalım. Mesela bir silgi, bir anahtarlık ve bir de küp şeker olsun.
Örnek Ölçüm Sonuçları:
- Madde: Silgi
Kütle (g): 25 g- Madde: Anahtarlık
Kütle (g): 60 g- Madde: Küp Şeker
Kütle (g): 5 g
Gördüğün gibi katı bir cismin kütlesini ölçmek oldukça basit! Sadece teraziye koyup dengelemek yeterli.
II. Aşama: Sıvıların Kütlesini Ölçme
Şimdi geldik işin biraz daha dikkat gerektiren kısmına. Sıvıları, katılar gibi doğrudan terazinin kefesine dökemeyiz, değil mi? O yüzden onları bir kap içerisinde ölçmemiz gerekir. Bu deneyde kap olarak beherglas kullanacağız. Ama terazide ölçtüğümüz değer hem sıvının hem de kabın toplam kütlesi olur. Biz ise sadece sıvının kütlesini bulmak istiyoruz. İşte burada çok basit bir çıkarma işlemi yapacağız. Buna kabın darasını almak da denir.
Haydi suyun kütlesini bularak başlayalım!
Su için ölçüm yapalım:
Adım 1: Boş Beherglasın Kütlesini Ölçelim
Önce boş beherglasımızı eşit kollu teraziye koyup kütlesini ölçüyoruz. Diyelim ki boş beherglasın kütlesi 120 g geldi.
Adım 2: Su Dolu Beherglasın Kütlesini Ölçelim
Şimdi de aynı beherglasın içine bir miktar su doldurup tekrar tartıyoruz. Bu seferki ölçüm sonucumuz da 400 g olsun. Bu kütle, hem suyun hem de beherglasın toplam kütlesidir.
Adım 3: Suyun Kütlesini Hesaplayalım
Sadece suyun kütlesini bulmak için, su dolu beherglasın toplam kütlesinden boş beherglasın kütlesini çıkarmalıyız. Etkinlikte bize verilen formülü kullanalım:
Sıvının Kütlesi = Sıvıyla Dolu Beherglasın Kütlesi – Boş Beherglasın Kütlesi
400 g (Dolu Beherglas) – 120 g (Boş Beherglas) = 280 g
Sonuç: Demek ki beherglasın içindeki suyun kütlesi 280 grammış!
Şimdi aynı işlemleri Ayran için tekrar edelim:
Adım 1: Boş Beherglasın Kütlesini Ölçelim
Yine aynı boş beherglası kullanıyoruz, o yüzden kütlesi değişmez: 120 g.
Adım 2: Ayran Dolu Beherglasın Kütlesini Ölçelim
Beherglasımızı bu sefer ayran ile doldurup tartıyoruz. Diyelim ki ölçüm sonucumuz 415 g çıktı.
Adım 3: Ayranın Kütlesini Hesaplayalım
Aynı formülü kullanarak sadece ayranın kütlesini bulalım:
Sıvının Kütlesi = Sıvıyla Dolu Beherglasın Kütlesi – Boş Beherglasın Kütlesi
415 g (Dolu Beherglas) – 120 g (Boş Beherglas) = 295 g
Sonuç: Beherglasın içindeki ayranın kütlesi ise 295 grammış!
Örnek Tablonun Doldurulmuş Hali:
- Sıvı Maddeler: Su
Boş Beherglasın Kütlesi (g): 120
Dolu Beherglasın Kütlesi (g): 400
Sıvının Kütlesi (g): 280- Sıvı Maddeler: Ayran
Boş Beherglasın Kütlesi (g): 120
Dolu Beherglasın Kütlesi (g): 415
Sıvının Kütlesi (g): 295
İşte bu kadar! Bu etkinlikle hem katıların hem de sıvıların kütlesini nasıl ölçeceğimizi uygulamalı olarak görmüş olduk. Unutma, bir sıvının kütlesini bulmak için daima içinde bulunduğu kabın kütlesini (darasını) toplam kütleden çıkarmalıyız.