Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin görseldeki soruları senin için analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğiz. Haydi başlayalım!
Öncelikle şunu belirtmeliyim ki, bu soruların (özellikle 2, 3, 4 ve 5. sorular) başında bir okuma metni olması gerekiyor. Sorular “metne göre” veya “bu bölge ile ilgili” gibi ifadelerle başladığı için cevapları o metne bakarak vermemiz en doğrusu olurdu. Ama metin olmadığı için, sorulardaki ipuçlarını bir dedektif gibi kullanarak en mantıklı cevapları bulmaya çalışacağız. Hazır mısın?
2. Soru: Hangi çevre kirliliği türünden bahsedilmemiştir?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için metinde hangi kirlilik türlerinin geçtiğini bilmemiz lazım. Ama diğer sorulara bakarak bir tahminde bulunabiliriz.
- Adım 1: 3. soruya bakalım. “Su kirliliği” ve “tarım ilacı” (toprak kirliliğine yol açar) ifadeleri geçiyor. Demek ki metinde su ve toprak kirliliğinden bahsedilmiş.
- Adım 2: 5. soruya bakalım. “Astım, bronşit gibi hastalıklar”dan bahsediyor. Bu hastalıklar genellikle hava kirliliği ile ilgilidir. Özellikle kömür gibi yakıtların kullanılması hava kirliliğine sebep olur. Demek ki metinde hava kirliliğinden de bahsedilmiş olabilir.
- Adım 3: Geriye sadece ışık kirliliği kalıyor. Işık kirliliği, genellikle büyük şehirlerdeki aşırı aydınlatmanın gökyüzünü gözlemlemeyi zorlaştırması veya canlıların doğal yaşam döngüsünü bozmasıdır. Diğer sorularla bir bağlantısı görünmüyor. Bu yüzden metinde bahsedilmeyen kirlilik türünün ışık kirliliği olması çok muhtemel.
Sonuç: Doğru cevap D) Işık kirliliği‘dir.
3. Soru: Bu bölge ile ilgili
I. Su kirliliği insanlarda hastalığa sebep olmuştur.
II. Yirmi yıl sonunda bölgedeki tüm canlıların sayısı azalmıştır.
III. Tarım ilacı kullanımı sadece toprak kirliliğine yol açmıştır.
çıkarımlarından hangileri doğrudur?
Çözüm:
Hadi bu ifadeleri tek tek inceleyelim ve hangisinin mantıklı olduğuna karar verelim.
- Adım 1 (I. ifade): “Su kirliliği insanlarda hastalığa sebep olmuştur.” Kirli suların içilmesi veya kullanılması tifo, kolera gibi birçok hastalığa neden olur. Bu, su kirliliğinin bilinen ve en yaygın sonuçlarından biridir. Bu ifadenin doğru olma ihtimali çok yüksek.
- Adım 2 (II. ifade): “Yirmi yıl sonunda bölgedeki tüm canlıların sayısı azalmıştır.” Buradaki “tüm” kelimesi çok iddialı. Çevre kirliliği birçok canlının sayısını azaltır, hatta bazı türlerin yok olmasına neden olabilir. Ancak kirliliğe dayanıklı olan veya bu durumdan faydalanan (örneğin bazı mikroorganizmalar) canlıların sayısı artabilir. Bu yüzden “tüm canlılar” ifadesi genellikle yanlıştır.
- Adım 3 (III. ifade): “Tarım ilacı kullanımı sadece toprak kirliliğine yol açmıştır.” Buradaki “sadece” kelimesi de bizi şüphelendirmeli. Tarlalara sıkılan tarım ilaçları yağmur sularıyla yıkanarak nehirlere, göllere ve yeraltı sularına karışır. Bu da su kirliliğine neden olur. Yani tarım ilaçları sadece toprağı değil, suyu da kirletir. Bu yüzden bu ifade de yanlıştır.
Bu durumda, en mantıklı ve doğru olan ifade sadece birincisidir.
Sonuç: Doğru cevap A) Yalnız I‘dir.
4. Soru: Yerleşim yerinin eski hâline gelmesi için
I. Fabrika atıklarının arıtılması
II. Ağaçlandırma çalışmalarının yapılması
III. Aşırı avlanmanın önlenmesi
uygulamalarından hangileri planlanmıştır?
Çözüm:
Burada da yine metne göre düşünmeliyiz ama çevre kirliliği sorunlarına karşı hangi çözümlerin üretileceğini tahmin edebiliriz.
- Adım 1 (I. ifade): Fabrika atıkları hem suyu hem de havayı kirleten en önemli etkenlerden biridir. Kirlenmiş bir yeri temizlemek için fabrika atıklarını arıtmak, yani temizlemek, atılacak ilk ve en önemli adımlardan biridir. Bu kesinlikle mantıklı bir çözüm.
- Adım 2 (II. ifade): Ağaçlar, havadaki karbondioksiti emerek havayı temizler ve toprağı kökleriyle tutarak erozyonu önler. Kirlenmiş bir çevreyi iyileştirmek için ağaçlandırma yapmak harika bir fikirdir. Bu da çok mantıklı bir çözüm.
- Adım 3 (III. ifade): Aşırı avlanma, bir türün neslinin tükenmesine yol açan önemli bir sorundur. Ancak bu durum doğrudan bir “kirlilik” sorunu değildir. Daha çok biyoçeşitliliğin azalmasıyla ilgilidir. Sorulardaki genel tema (fabrika atığı, tarım ilacı, hava kirliliği) düşünüldüğünde, aşırı avlanma konunun biraz dışında kalıyor. Metinde bahsedilmiş olabilir ama ilk iki seçenek, kirlilik sorununa daha doğrudan çözümlerdir.
Bu yüzden, kirliliği gidermek için planlanmış en olası uygulamalar I ve II’dir.
Sonuç: Doğru cevap B) I ve II‘dir.
5. Soru: Metne göre insanlarda astım, bronşit gibi hastalıklar görülmesinin temel sebebi nedir?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, astım ve bronşit gibi hastalıklar solunum yolu hastalıklarıdır. Yani nefes alıp vermemizle ilgili organlarımızı (akciğerlerimizi) etkilerler. Bu tür hastalıkların en temel çevresel sebebi hava kirliliğidir. Şimdi şıklara bu gözle bakalım.
- Adım 1: Şıkları inceleyelim.
A) Tarımda kimyasal gübrelerin kullanılması → Bu daha çok toprak ve su kirliliğine neden olur.
B) Fabrika atıklarının içme sularına karışması → Bu su kirliliğidir ve sindirim sistemi hastalıklarına (tifo, ishal vb.) yol açar.
C) Çöplerin kontrolsüz bir şekilde depolanması → Bu toprak ve su kirliliğine yol açar.
D) Kömür gibi yakıtların kullanılması → Kömür, petrol gibi fosil yakıtlar yandığında havaya zararlı gazlar ve parçacıklar salar. Bu da doğrudan hava kirliliğine neden olur ve astım, bronşit gibi solunum yolu hastalıklarını tetikler.
- Adım 2: Soruda bahsedilen hastalıklarla en doğrudan ilişkili olan seçeneği bulalım. Astım ve bronşitin temel sebebi hava kirliliği olduğuna göre, hava kirliliğine yol açan en önemli etken olan kömür kullanımı doğru cevap olmalıdır.
Sonuç: Doğru cevap D) Kömür gibi yakıtların kullanılması‘dır.