6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 30
Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle 5. Ünite’miz olan “Maddenin Ayırt Edici Özellikleri” konusundaki “Etkinlik İstasyonu-10” sayfasını birlikte inceleyip çözeceğiz. Bu etkinlik, maddelerin en önemli ayırt edici özelliklerinden biri olan erime ve donma sıcaklığını anlamamız için harika bir fırsat. Haydi başlayalım!
Tahmin Et Bölümü
Parafin ısıtıldığında ve soğutulduğunda karşılaşabileceğimiz durumlar nelerdir? Tahminlerimizi yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Sevgili çocuklar, bu soruda bizden bir tahmin yürütmemiz isteniyor. Elimizde katı halde bulunan parafin var (mum gibi düşünebilirsiniz). Onu ısıtırsak ne olur? Tıpkı bir buzu ısıttığımızda suya dönüşmesi gibi, parafin de ısı aldığında hal değiştirecektir.
- Adım 1: Isıtılma Durumu
Parafini ısıtmaya başladığımızda sıcaklığı artacaktır. Belli bir sıcaklığa geldiğinde ise erimeye, yani katı halden sıvı hale geçmeye başlayacaktır. En önemli nokta şudur: Saf maddeler erirken sıcaklıkları sabit kalır! Yani termometre bir süre aynı değeri gösterecektir. Parafin tamamen eridikten sonra ısıtmaya devam edersek, sıvı parafinin sıcaklığı tekrar artmaya başlar. - Adım 2: Soğutulma Durumu
Sıvı haldeki parafini soğumaya bıraktığımızda ise bu anlattıklarımın tam tersi gerçekleşir. Sıcaklığı düşer, belli bir sıcaklığa geldiğinde donmaya, yani sıvı halden katı hale geçmeye başlar. Donma olayı tamamlanana kadar da sıcaklığı yine sabit kalır.
Kısacası, parafinin ısıtıldığında erimesini, soğutulduğunda ise donmasını bekleriz.
Gözlemle Bölümü (Tablo Doldurma)
Ölçüm sonuçlarını aşağıdaki tabloya yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Bu bölümü deneyi yaparak doldurmamız gerekiyor. Deneyi yapamadığımız için, deney yapsaydık nasıl sonuçlar bulacağımızı konuşalım.
Diyelim ki parafinin erime sıcaklığı 55 °C olsun. Tablomuz yaklaşık olarak şöyle görünürdü:
- Zaman (dakika) 0: Sıcaklık 20 °C (Oda sıcaklığı)
- Zaman (dakika) 2: Sıcaklık 35 °C (Sıcaklık artıyor)
- Zaman (dakika) 4: Sıcaklık 50 °C (Sıcaklık artıyor)
- Zaman (dakika) 6: Sıcaklık 55 °C (Parafin erimeye başlıyor!)
- Zaman (dakika) 8: Sıcaklık 55 °C (Hâlâ eriyor, sıcaklık sabit!)
- Zaman (dakika) 10: Sıcaklık 55 °C (Tamamı erimek üzere, sıcaklık hâlâ sabit!)
- Zaman (dakika) 12: Sıcaklık 65 °C (Tamamı eridi, artık sıvı parafinin sıcaklığı artıyor)
Gördüğünüz gibi, 6. ve 10. dakikalar arasında parafin erirken sıcaklığı hiç değişmedi. İşte bu, saf maddelerin en önemli özelliklerinden biridir.
Sonuç ve Çıkarım Bölümü
Buz ve parafinin erimeye başladıkları sıcaklıkları tabloda ilgili alana yazalım. Bu maddelerin erimeye başladıkları sıcaklıkları karşılaştırıp çıkarımlarda bulunalım.
Çözüm ve Açıklama:
Bu bölümde bizden iki şey isteniyor. Önce tablodaki boşlukları dolduracağız, sonra da bir çıkarım yapacağız.
Adım 1: Tabloyu Doldurma
Tabloda bize bazı maddelerin erime sıcaklıkları verilmiş: Cıva (-39 °C), Demir (1538 °C), Kurşun (327 °C). Buz ve Parafin’in yerleri ise boş bırakılmış.
- Buz: Buzun erimeye başladığı sıcaklığı hepimiz çok iyi biliyoruz. Buz, 0 °C‘de erimeye başlar. O zaman tablodaki Buz’un altına 0 yazmalıyız.
- Parafin: Parafinin erime sıcaklığı, türüne göre küçük farklılıklar gösterse de genellikle 46 °C ile 68 °C arasında bir değerdir. Biz deneyimizde diyelim ki 55 °C olarak ölçtük. O zaman Parafin’in altına da 55 yazabiliriz.
Adım 2: Karşılaştırma ve Çıkarımda Bulunma
Şimdi elimizdeki değerlere bakalım: Cıva (-39), Buz (0), Parafin (55), Kurşun (327), Demir (1538). Bu sayılar birbirinden ne kadar farklı, değil mi?
İşte buradan yapacağımız çıkarım şudur:
Her saf maddenin kendisine özgü, belirli bir erime (ve donma) sıcaklığı vardır. Tıpkı her insanın parmak izinin farklı olması gibi, her saf maddenin de erime sıcaklığı farklıdır. Bu yüzden erime sıcaklığı, maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Yani biz bir maddenin erime sıcaklığını ölçerek o maddenin ne olduğunu tahmin edebiliriz. Mesela, elimizdeki bir katı madde 0 °C’de eriyorsa onun suyun katı hali yani buz olduğunu, 1538 °C’de eriyorsa demir olduğunu anlayabiliriz.
Umarım etkinlikteki tüm adımları güzelce anlamışsınızdır. Unutmayın, Fen Bilimleri deneyerek ve gözlemleyerek öğrenilir. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!