6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 71

Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Elektriğin İletimi” ile ilgili bu etkinliği gelin hep birlikte, adım adım çözelim. Karşınızda ben, Fen Bilimleri öğretmeniniz, size yol göstermek için buradayım. Haydi başlayalım!

1. Soru: Kullandığımız maddelerin iletken ve yalıtkan olma özelliklerini dikkate alarak tablodaki ilgili alanları “✓” ile işaretleyelim.

Çocuklar, hatırlayalım: Elektrik enerjisini üzerinden kolayca geçiren maddelere iletken, elektrik enerjisini üzerinden geçirmeyen veya çok zor geçiren maddelere ise yalıtkan diyorduk. Şimdi tablomuzu bu bilgiyle dolduralım.

• Bakır Tel: Bakır, bir metaldir ve metaller elektriği çok iyi iletir. Bu yüzden elektrik kablolarının içinde bakır tel kullanılır. O zaman bakır tel iletkendir.
• Vida: Vidalar genellikle demir gibi metallerden yapılır. Metaller de iletken olduğu için vida iletkendir.
• Cam Çubuk: Cam, elektriği hiç iletmez. Bu yüzden cam yalıtkandır.
• Porselen Fincan: Porselen de aynı cam gibi elektriği iletmeyen bir maddedir. Elektrik direklerindeki beyaz, top gibi şeyler de porselenden yapılır ve tellerin direğe temas edip elektrik kaçağı yapmasını engeller. Yani porselen yalıtkandır.
• Plastik Çubuk: Plastik, en iyi bilinen yalıtkanlardan biridir. Prizler, kabloların dış kaplamaları hep plastiktir. Dolayısıyla plastik çubuk yalıtkandır.
• Tahta Çubuk: Kuru tahta elektriği iletmez, yani yalıtkandır. Ancak unutmayın, ıslak tahta bir miktar iletkenlik kazanabilir!
• Tuzlu Su: Saf su aslında çok zayıf bir iletkendir, neredeyse yalıtkan gibidir. Ama içine tuz attığımızda oluşan iyonlar sayesinde elektrik akımını çok iyi iletmeye başlar. Bu yüzden tuzlu su iletkendir. Bu çok önemli bir bilgi, sakın unutmayın!
• Kendi Belirleyeceğimiz Malzeme (1): Mesela bir alüminyum folyo seçelim. Alüminyum bir metal olduğu için iletkendir.
• Kendi Belirleyeceğimiz Malzeme (2): Bir de silgi seçelim. Silgi kauçuktan yapılır ve kauçuk elektriği iletmez, yani yalıtkandır.

2. Soru: Deneyde elde ettiğimiz verilerden yola çıkarak kullandığımız malzemelerin yapısal özellikleri ile elektriğin iletimini ilişkilendirelim.

Bu soruda, “Neden bazı maddeler iletken de bazıları yalıtkan?” diye düşünüyoruz.

Cevabı maddelerin en küçük yapı taşları olan atomlarda saklı! İletken maddelerin (metaller gibi) atomlarındaki elektron adı verilen minik parçacıklar serbestçe hareket edebilir. Elektrik akımı da aslında bu elektronların bir yerden bir yere akmasıdır. Bu yüzden elektronları serbest olan maddeler elektriği kolayca iletir.

Yalıtkan maddelerde ise (plastik, cam, tahta gibi) elektronlar atomlarına sıkı sıkıya bağlıdır, serbestçe dolaşamazlar. Bu yüzden elektrik akımı bu maddelerin içinden akamaz, yani bu maddeler elektriği yalıtır.

3. Soru: Deneyde kullandığımız malzemelerden iletkenlik bakımından farklı sonuç veren oldu mu? Olduysa bunun nedeni ne olabilir?

Evet, oldu! En ilginç sonuç kesinlikle tuzlu su idi.

Çoğumuz suyu tek başına düşünürüz ama içine tuz eklediğimizde her şey değişti. Saf su elektriği iyi iletmezken, tuzlu suyun iletken olması şaşırtıcı olabilir.

Peki neden? Çünkü tuz (sodyum klorür), suyun içinde çözündüğünde pozitif (+) ve negatif (-) yüklü iyonlara ayrılır. Bu iyonlar, tıpkı metallerdeki serbest elektronlar gibi, elektrik yükünü taşıyarak suyun iletken olmasını sağlar. Yani buradaki sır, suyun içindeki tuz iyonlarıdır.

4. Soru: Deneyde elde ettiğimiz verilerden yola çıkarak fikirlerimizi yazalım.

Bu deneyden harika sonuçlar çıkardık! İşte aklımızda kalması gerekenler:

• Maddeleri elektriği iletip iletmemelerine göre iletken ve yalıtkan olarak iki gruba ayırabiliriz.
• Demir, bakır, alüminyum gibi metaller ve tuzlu su gibi bazı sıvılar iletken maddelere örnektir.
• Plastik, cam, porselen, kuru tahta ve saf su gibi maddeler ise yalıtkan maddelere örnektir.
• Maddelerin bu özellikleri günlük hayatta çok işimize yarar. Örneğin, elektriğin bize güvenli bir şekilde ulaşması için kabloların içi iletken (bakır), dışı ise yalıtkan (plastik) malzemeden yapılır.

ETKİNLİK İSTASYONU-3

Etkinliğin Yapılışı:

1. Maddelerin elektriksel iletkenlik ve yalıtkanlık özellikleriyle ilgili karekoddaki “İletken mi Yalıtkan mı” adlı etkileşimli içerikten ve güvenilir genel ağ adreslerinden faydalanarak sanal deneyler yapalım.

2. Elde ettiğimiz bilgileri özetleyerek aşağıdaki alana yazalım.

Bu bölümde sizden sanal bir deney yapmanız ve öğrendiklerinizi özetlemeniz isteniyor. Karekodu okutup deneyi yaptıktan sonra aşağıdaki gibi bir özet yazabilirsiniz:

Yaptığım sanal deneyler ve araştırmalar sonucunda, maddelerin elektriksel iletkenliğinin atomik yapılarıyla ilgili olduğunu öğrendim. Metaller, serbest elektronları sayesinde elektriği kolayca iletirken; plastik, cam ve porselen gibi maddeler serbest elektronları olmadığı için elektriği iletmezler ve yalıtkan olarak adlandırılırlar. Özellikle sıvıların iletkenliğinin içerdikleri iyon miktarına bağlı olduğunu gördüm. Saf su yalıtkan iken, içine tuz veya limon suyu gibi maddeler eklendiğinde iyonlar oluştuğu için iletken hale gelir. Bu özellikler, teknolojide ve günlük yaşamda elektrikli aletlerin güvenli ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamaktadır. Örneğin, elektrik devrelerinde iletkenler kullanılırken, insanları elektrik çarpmasından korumak için yalıtkan malzemelerden faydalanılır.

Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri merak ettikçe ve denedikçe daha da güzelleşir! Başka sorularınız olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!