6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 76
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte “Etkinlik İstasyonu-5″teki soruları çözeceğiz. Bu etkinlik, elektriksel direncin nelere bağlı olduğunu günlük hayattan çok güzel bir örnekle, yani arabalar ve yollarla, anlamamızı sağlıyor. Unutmayın, arabaların yolda ilerlerken karşılaştığı zorluk, aslında elektrik akımının telin içinde ilerlerken karşılaştığı direnci temsil ediyor. Haydi başlayalım!
1. Örnek
Uzunlukları dışındaki özellikleri özdeş olan K ve L yollarında aynı araçların hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
Buna göre hangi yoldaki arabalar hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır?
Çözüm:
Adım 1: İlk olarak K ve L yollarını dikkatlice inceleyelim. Görselde L yolunun, K yolundan daha uzun olduğunu açıkça görüyoruz. Soruda da yolların uzunlukları dışında bütün özelliklerinin aynı olduğu söyleniyor.
Adım 2: Şimdi kendimizi arabanın yerine koyalım. Kısa bir yolda mı gitmek daha kolaydır, yoksa upuzun bir yolda mı? Elbette uzun bir yolda gitmek daha çok zaman alır, daha çok yorar ve daha çok zorlar. Bu yüzden L yolundaki arabalar hedefe ulaşmak için daha fazla çaba harcar.
Adım 3: Bu durumu elektrik direncine benzetelim. İletken bir telin uzunluğu arttıkça, elektrik akımının o telin içinden geçmesi zorlaşır. Yani, telin direnci artar. Tıpkı L yolunun daha zorlu olması gibi!
Sonuç:
L yolundaki arabalar, yol daha uzun olduğu için hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır.
2. Örnek
Genişlikleri dışındaki özellikleri özdeş olan M ve N yollarında aynı araçların hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
Buna göre hangi yoldaki arabalar hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır?
Çözüm:
Adım 1: M ve N yollarına bakalım. M yolu tek şeritli gibi, yani dar bir yol. N yolu ise daha geniş bir yol. Diğer tüm özellikleri aynıymış.
Adım 2: Yine hayal edelim. Daracık bir yolda mı araba sürmek daha rahattır, yoksa geniş ve ferah bir yolda mı? Tabii ki dar yolda araba sürmek daha zordur, daha çok dikkat gerektirir. Geniş yol ise daha kolay bir sürüş sunar. Bu durumda M yolu, N yoluna göre daha zorludur.
Adım 3: Şimdi de bunu elektrik teline uyarlayalım. Telin genişliği, yani fen bilimlerindeki adıyla kesit alanı (kalınlığı), direnci etkiler. Tel ne kadar ince olursa (M yolu gibi dar olursa), elektrik akımının geçmesi o kadar zorlaşır ve direnç artar. Tel ne kadar kalın olursa (N yolu gibi geniş olursa), elektrik o kadar rahat geçer ve direnç azalır.
Sonuç:
M yolundaki arabalar, yol daha dar olduğu için hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır.
3. Örnek
Yüzeyi asfaltla kaplı P yolu ile toprakla kaplı R yolunda aynı araçların hareketleri aşağıda gösterilmiştir. P ve R yollarının yüzey özellikleri dışında özdeş oldukları bilinmektedir.
Buna göre hangi yoldaki arabalar hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır?
Çözüm:
Adım 1: P ve R yollarını karşılaştıralım. P yolu pürüzsüz asfalt bir yolken, R yolu engebeli toprak bir yoldur. Diğer özellikleri (uzunluk, genişlik vb.) aynıymış.
Adım 2: Hangisinde araba kullanmak daha zordur? Kaymak gibi bir asfaltta mı, yoksa aracı sarsan, tekerleklerin zorlandığı topraklı bir yolda mı? Elbette toprak yolda (R yolu) ilerlemek daha zordur ve aracı daha çok yorar.
Adım 3: Bu örnek de bize iletkenin cinsinin dirence olan etkisini anlatıyor. Her maddenin elektriği iletme özelliği aynı değildir. Bazı maddeler (gümüş, bakır gibi) elektriği çok iyi iletir, yani dirençleri düşüktür. Bunları pürüzsüz asfalt yola benzetebiliriz. Bazı maddeler ise (nikel-krom teli, demir gibi) elektriği daha zor iletir, yani dirençleri yüksektir. Bunları da engebeli toprak yola benzetebiliriz.
Sonuç:
R yolundaki arabalar, yolun yüzeyi toprak olduğu için hedef çizgisine ulaşmakta daha çok zorlanır.