6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 59

Harika bir çalışma sayfası! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu deney şemasını, yani V-Diyagramını, “Bileşke Kuvvet” konusu için dolduracağız. Bu şema, bir deneyi planlarken ve yaparken düşüncelerimizi düzenlememize yardımcı olan çok faydalı bir araçtır.

Haydi başlayalım!

Odak Soru

Bir cisme etki eden birden fazla kuvvetin yerine geçebilecek tek bir kuvvet (bileşke kuvvet) nasıl bulunur ve bu cisim nasıl dengede tutulur?

Şimdi şemamızın sol tarafındaki Kavram Bölümü‘nü ve sağ tarafındaki Yöntem Bölümü‘nü dolduralım. Kavram bölümü, deneyden önce ne bildiğimizi ve ne düşündüğümüzü içerir. Yöntem bölümü ise deneyi nasıl yapacağımızı ve ne sonuçlar beklediğimizi gösterir.

Kavramlar

Bu deneyde aklımızda tutmamız gereken önemli kelimeler, yani kavramlar şunlar:

• Kuvvet
• Bileşke Kuvvet (Net Kuvvet)
• Dengeleyici Kuvvet
• Dengelenmiş Kuvvetler
• Dengelenmemiş Kuvvetler
• Dinamometre
• Yön ve Doğrultu
• Büyüklük (Şiddet)

Bildiklerim

Bu deneye başlamadan önce kuvvet hakkında zaten bildiğimiz bazı şeyler var. Haydi bunları hatırlayalım:

• Kuvvetin, duran bir cismi hareket ettirebilen, hareket eden bir cismi durdurabilen veya cisimlerin şeklini, yönünü değiştirebilen bir etki olduğunu biliyoruz.
• Kuvvetin biriminin Newton olduğunu ve “N” harfi ile gösterildiğini biliyoruz.
• Kuvveti ölçmek için dinamometre adını verdiğimiz aleti kullandığımızı biliyoruz.
• Kuvvetin bir yönü ve doğrultusu vardır.

Hipotez

Hipotez, deneyimizin sonucunda ne olacağına dair yaptığımız akıllıca tahmindir. Bizim tahminimiz şöyle olabilir:

“Eğer bir cisme etki eden kuvvetler aynı yönlü ise bileşke kuvvet, kuvvetlerin toplamına eşittir. Eğer kuvvetler zıt yönlü ise bileşke kuvvet, büyük kuvvetten küçük kuvvetin çıkarılmasıyla bulunur. Bir cismi dengelemek için ise bileşke kuvvete eşit büyüklükte ve zıt yönde bir dengeleyici kuvvet uygulanmalıdır.”

Veriler ve Kayıtlar

Deneyimizi yaparken ölçtüğümüz değerleri buraya not alacağız. Haydi örnek bir deney yapalım ve sonuçları kaydedelim.

Adım 1: Aynı Yönlü Kuvvetler

Bir tahta bloğu masanın üzerine koyalım. İki tane dinamometreyi bloğun aynı tarafına takıp aynı yöne (örneğin sağa doğru) çekelim.

• 1. Dinamometrenin gösterdiği değer (F1): 3 N (Sağa doğru)
• 2. Dinamometrenin gösterdiği değer (F2): 4 N (Sağa doğru)
• Bloğun hareketine baktığımızda, tek bir 7 N’luk kuvvetle çekiliyormuş gibi hareket ettiğini görürüz.
• Sonuç: Bileşke Kuvvet (R) = 3 N + 4 N = 7 N (Sağa doğru)

Adım 2: Zıt Yönlü Kuvvetler

Şimdi aynı bloğu iki farklı dinamometre ile zıt yönlere doğru çekelim.

• 1. Dinamometrenin gösterdiği değer (F1): 8 N (Sağa doğru)
• 2. Dinamometrenin gösterdiği değer (F2): 5 N (Sola doğru)
• Blok, büyük kuvvetin olduğu yöne, yani sağa doğru hareket eder.
• Sonuç: Bileşke Kuvvet (R) = 8 N – 5 N = 3 N (Sağa doğru)

Malzemeler

Bu deneyi yapmak için kullanacağımız malzemeler şunlardır:

• 2 adet dinamometre
• Küçük tahta blok
• Sürtünmesiz kabul edilen düz bir masa yüzeyi

Değerlendirme

Şimdi deneyde topladığımız verileri ve hipotezimizi karşılaştıralım. Bir çıkarımda bulunalım.

Deneyimizin birinci adımında, aynı yönlü 3 N ve 4 N’luk kuvvetleri uyguladığımızda bileşke kuvvetin 7 N olduğunu gördük. Bu durum, “aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin toplamına eşittir” hipotezimizi doğruluyor.

İkinci adımda ise zıt yönlü 8 N ve 5 N’luk kuvvetler uyguladık ve bileşke kuvvetin 3 N (büyük kuvvetin yönünde) olduğunu gözlemledik. Bu da “zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin farkına eşittir ve yönü büyük kuvvetin yönüdür” hipotezimizi doğruluyor.

Eğer ikinci adımdaki bloğun hareket etmesini istemeseydik, yani onu dengede tutmak isteseydik, 3 N’luk bileşke kuvvete (sağa doğru) zıt yönde, yani sola doğru 3 N‘luk bir dengeleyici kuvvet uygulamamız gerekirdi.

Sonuç olarak, deneyimiz hipotezimizi başarıyla doğrulamıştır. Artık bileşke kuvveti ve dengeleyici kuvveti nasıl bulacağımızı biliyoruz!

Umarım bu açıklama, deneyin adımlarını ve bileşke kuvvet konusunu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, bilim merak etmekle ve denemekle başlar! Başka sorularınız olursa çekinmeyin.