Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin görseldeki Fen Bilimleri sorularını birlikte adım adım çözelim. Bu deney soruları, bilimsel düşünme becerimizi geliştirmek için harika bir fırsat! Haydi başlayalım.
Öncelikle deney düzeneklerini bir gözden geçirelim. Bilim insanları gibi düşüneceğiz. Bir şeyin etkisini ölçmek istiyorsak, diğer her şeyi aynı tutmamız gerekir. Buna kontrollü deney diyoruz.
- 1. Düzenek: Karanlık, 25°C, Islak Pamuk
- 2. Düzenek: Güneşli, 25°C, Islak Pamuk
- 3. Düzenek: Karanlık, 0°C, Islak Pamuk
- 4. Düzenek: Karanlık, 25°C, Kuru Pamuk
Gördüğün gibi her deneyde bir şeyler farklılaştırılmış. Şimdi sorulara geçebiliriz.
1. Öğrenciler tablodaki araştırma sorularının cevaplarına ulaşabilecekleri ikişer düzenek seçip tabloya kaydedeceklerdir.
Aşağıdakilerden hangisi tabloya yazacakları düzenek ikilisi değildir?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için tablodaki her bir soruyu cevaplayacak doğru deney düzeneklerini bulmalıyız. Unutma, bir şeyi araştırıyorsak, sadece o şeyi değiştirmeli, geri kalan her şeyi aynı tutmalıyız.
Adım 1: “Çimlenme için ışık gerekli midir?” sorusunu inceleyelim.
Işığın etkisini araştırmak için bir düzeneği ışıklı, diğerini ışıksız yapmalıyız. Ama sıcaklık ve su miktarı aynı kalmalı. Bakalım hangi düzenekler uyuyor?
1. Düzenek (Karanlık, 25°C, Islak) ve 2. Düzenek (Güneşli, 25°C, Islak). Evet! Her şey aynı, sadece biri karanlıkta, diğeri aydınlıkta. Demek ki 1 ve 2 kullanılabilir.
Adım 2: “Çimlenme için ortamın sıcaklığı önemli midir?” sorusunu inceleyelim.
Sıcaklığın etkisini araştırmak için bir düzeneği sıcak, diğerini soğuk yapmalıyız. Ama ışık durumu ve su miktarı aynı kalmalı.
1. Düzenek (Karanlık, 25°C, Islak) ve 3. Düzenek (Karanlık, 0°C, Islak). Harika! İkisi de karanlıkta ve ıslak pamukta. Tek farkları sıcaklıkları. Demek ki 1 ve 3 kullanılabilir.
Adım 3: “Çimlenme için su gerekli midir?” sorusunu inceleyelim.
Suyun etkisini araştırmak için bir pamuğu ıslak, diğerini kuru bırakmalıyız. Ama ışık durumu ve sıcaklık aynı kalmalı.
1. Düzenek (Karanlık, 25°C, Islak) ve 4. Düzenek (Karanlık, 25°C, Kuru). Süper! İkisi de karanlıkta ve aynı sıcaklıkta. Tek farkları su. Demek ki 1 ve 4 kullanılabilir.
Adım 4: Kullanılamayacak ikiliyi bulalım.
Şıklara bakalım. A) 1 ve 2 (kullanılır), B) 1 ve 3 (kullanılır), C) 1 ve 4 (kullanılır). Geriye D şıkkı kaldı.
Peki 3 ve 4 neden kullanılamaz? Bir bakalım:
3. Düzenek (Karanlık, 0°C, Islak)
4. Düzenek (Karanlık, 25°C, Kuru)
Bu iki düzenek arasında hem sıcaklık farklı (0°C ve 25°C) hem de su durumu farklı (ıslak ve kuru). İki şey birden değiştiği için bu deneyden doğru bir sonuç alamayız. Bu yüzden bu ikili tabloya yazılamaz.
Sonuç: D) 3 ve 4
2. Hangi iki düzeneğin kullanıldığı deneyde bağımsız değişken ortamın sıcaklığıdır?
Çözüm:
Adım 1: “Bağımsız değişken” ne demekti, hatırlayalım.
Bağımsız değişken, deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeydir. Yani “acaba bunun etkisi ne olacak?” diye merak ettiğimiz faktördür.
Adım 2: Sıcaklığın bağımsız değişken olduğu deneyi bulalım.
Bu, “sıcaklığın etkisini araştırdığımız” deney demektir. Yani diğer her şeyin aynı olup sadece sıcaklığın farklı olduğu iki düzenek bulmalıyız. Az önceki soruda bunu zaten bulmuştuk!
1. Düzenek (Karanlık, 25°C, Islak)
3. Düzenek (Karanlık, 0°C, Islak)
Bu iki düzenekte ışık ve su durumu aynı, sadece sıcaklıklar farklı. Demek ki burada test ettiğimiz, yani değiştirdiğimiz şey (bağımsız değişken) sıcaklıktır.
Sonuç: B) 1 ve 3
3. Düzeneklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda şıkları tek tek inceleyerek doğru olanı bulacağız. Yine değişkenleri hatırlamamız gerekiyor:
- Bağımsız Değişken: Deneyde bizim değiştirdiğimiz şey.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz veya ölçtüğümüz sonuç (Burada tohumların çimlenip çimlenmemesi).
- Kontrol Değişkeni (Sabit Tutulan Değişken): Deney boyunca aynı tuttuğumuz, değiştirmediğimiz şeyler.
A) 1 ve 2. düzeneklerin kullanıldığı deneyde bağımlı değişken, ışık miktarıdır.
1 ve 2. düzeneklerde biz neyi değiştiriyoruz? Işık miktarını (biri karanlık, diğeri aydınlık). Bizim değiştirdiğimiz şey bağımsız değişkendir, bağımlı değil. Bu yüzden bu şık yanlış.
B) 1 ve 3. düzeneklerin kullanıldığı deneyde bağımlı değişken, oksijen miktarıdır.
Bağımlı değişken, bizim gözlemlediğimiz sonuçtur. Bu deneyde sonuç “çimlenme durumu”dur, oksijen miktarı değil. Oksijen miktarı tüm kaplarda aynı varsayılır (kontrol değişkeni). Bu yüzden bu şık yanlış.
C) 1 ve 4. düzeneklerin kullanıldığı deneyde bağımsız değişken, su miktarıdır.
1 ve 4. düzeneklere bakalım. Her ikisi de karanlıkta ve 25°C’de. Tek farkları birinde ıslak pamuk (su var), diğerinde kuru pamuk (su yok) olması. Yani bizim bilerek değiştirdiğimiz şey “su miktarı”. Değiştirdiğimiz şeye ne diyorduk? Bağımsız değişken! O zaman bu ifade doğru!
D) 3 ve 4. düzeneklerin kullanıldığı deneyde kontrol değişkeni, ortamın sıcaklığıdır.
Kontrol değişkeni, deneyde aynı tutulan şey demekti. 3. düzeneğin sıcaklığı 0°C, 4. düzeneğin sıcaklığı 25°C. Sıcaklıklar aynı mı? Hayır, farklı. O zaman sıcaklık kontrol değişkeni olamaz. Bu yüzden bu şık yanlış.
Sonuç: C) 1 ve 4. düzeneklerin kullanıldığı deneyde bağımsız değişken, su miktarıdır.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Deney soruları başta biraz karmaşık gelebilir ama mantığını anladığında çok keyiflidir. Başarılar dilerim!