6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 111
Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler ile ilgili bu “Performans İstasyonu” etkinliğini gelin birlikte inceleyelim ve çözelim.
Öncelikle, metnin üst kısmında bize refleks konusunu hatırlatıyor. Dışarıdan gelen uyarılara karşı vücudumuzun verdiği ani ve istemsiz tepkilere refleks diyoruz. Bunların ikiye ayrıldığını unutmuyoruz:
- Doğuştan Gelen Refleksler: Bebeklerin emme refleksi veya diz kapağımıza vurulunca ayağımızın hareket etmesi gibi öğrenmediğimiz, doğuştan sahip olduğumuz reflekslerdir.
- Sonradan Kazanılan (Şartlı) Refleksler: Limon görünce ağzımızın sulanması, bisiklet veya araba sürmek gibi sonradan öğrendiğimiz ve alışkanlık haline gelen reflekslerdir.
Şimdi gelelim asıl etkinliğimize, yani Performans İstasyonu‘ndaki sorumuza.
Soru: Vücudumuzu bir fabrikaya benzetirsek fabrikayı yöneten kişiyi beyne benzetebiliriz. Fabrikada çalışan elemanları hangi yapılara benzetebiliriz?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için harika bir benzetme (analoji) kurmamız isteniyor. Haydi adım adım düşünelim.
Adım 1: Benzetmeyi Anlayalım
Soruda bize bir ipucu verilmiş: Vücudumuz bir fabrika, bu fabrikanın yöneticisi ise beynimiz. Bu çok mantıklı! Çünkü bir fabrikada tüm kararları yönetici alır, işlerin nasıl yapılacağını planlar ve emirler verir. Vücudumuzda da tüm kararları alan, organlarımızın çalışmasını yöneten, düşünmemizi, görmemizi, duymamızı sağlayan merkez beynimizdir.
Adım 2: Fabrikadaki Elemanların Görevini Düşünelim
Bir fabrikadaki çalışanlar ne yapar? Yöneticiden gelen emirleri alırlar ve fabrikanın farklı bölümlerine (üretim bandı, paketleme, depo vb.) iletirler. O bölümlerdeki işleri yaparlar. Ayrıca, fabrikada bir sorun olduğunda (örneğin bir makine bozulduğunda) bu bilgiyi hemen yöneticiye geri bildirirler. Yani çalışanlar, yönetici ile fabrikanın diğer kısımları arasında hem emir taşıyan hem de bilgi getiren haberciler gibidir.
Adım 3: Vücudumuzdaki “Çalışanları” Bulalım
Şimdi vücudumuza dönelim. Beynimiz (yönetici) bir emir verdiğinde, örneğin “elini kaldır” dediğinde, bu emri elimize kim ulaştırıyor? Ya da sıcak bir cisme dokunduğumuzda bu “sıcaklık” bilgisini beynimize kim iletiyor? İşte bu görevi yapanlar, vücudumuzu bir ağ gibi saran sinir hücrelerimizdir (nöronlar)! Milyarlarca sinir hücresi, beynimizden aldıkları emirleri organlarımıza, organlarımızdan aldıkları bilgileri de beynimize taşır. Tıpkı fabrikanın çalışkan elemanları gibi!
Sonuç:
Fabrikada çalışan elemanları, vücudumuzdaki sinir hücrelerine (nöronlara) benzetebiliriz. Çünkü sinir hücreleri, beynin verdiği komutları vücudun diğer kısımlarına iletir ve çevreden topladığı bilgileri de beyne geri taşır. Bu benzetmeye, bazı hızlı kararları (refleksleri) yöneten omuriliği de fabrikanın “usta başı” veya “şefi” olarak ekleyebiliriz.
Etkinliğin devamında sizden bu benzetmeyi kullanarak bir poster hazırlamanız isteniyor. Örneğin:
- Gözler ve Kulaklar: Fabrikanın güvenlik kameraları ve sensörleri.
- Kaslar: Emirleri uygulayan makineler ve robot kollar.
- Deri: Fabrikanın dış duvarları ve tehlikeyi algılayan sensörler.
Bu şekilde yaratıcı fikirlerle harika posterler hazırlayabilirsiniz. Unutmayın, Fen Bilimleri hayal gücümüzü kullanarak öğrenince çok daha eğlenceli olur! Başarılar dilerim!