6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 50

Harika bir etkinlik! Fen Bilimleri dersimizin en sevdiğim konularından biri olan kuvvet ve hareket konusunu bu etkinlikle çok daha iyi anlayacağız. Gelin, bu istasyondaki durumları birer birer inceleyelim ve masaya ne olacağını birlikte keşfedelim.

ETKİNLİK İSTASYONU-2: BİLEŞKE KUVVETİ ANLAMA

Bu etkinlikteki amacımız, bir cisme birden fazla kuvvet etki ettiğinde ne olduğunu, yani bileşke kuvveti (diğer adıyla net kuvveti) anlamak. Unutmayalım ki etkinlikte tüm arkadaşlarımız masaya eşit büyüklükte kuvvet uyguluyor. Haydi başlayalım!

1. Durum: Arkadaşlarımızdan biri masaya doğu yönünde kuvvet uygularken masanın hareketini gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: Bu durumda masamıza sadece bir yönden, doğu yönünden bir kuvvet uygulanıyor. Duran bir cisme bir kuvvet uygulandığında, cisim o kuvvetin yönünde hareket etmeye başlar.

Adım 2: Arkadaşımız masayı doğuya doğru ittiği için, masa da doğu yönünde hareket edecektir.

Sonuç: Masa, kendisine uygulanan kuvvetin yönü olan doğuya doğru hareket eder.

2. Durum: İki arkadaşımız masaya doğu yönünde kuvvet uygularken masanın hareketini gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: Bu sefer masaya yine doğu yönünde kuvvet uygulanıyor ama bu işi yapan bir değil, iki arkadaşımız var! Fizikte, aynı yönde uygulanan kuvvetler toplanır. Bu toplama işlemiyle bulduğumuz kuvvete bileşke kuvvet deriz.

Adım 2: İki arkadaşımızın kuvvetleri birleştiği için masaya etki eden toplam kuvvet, yani bileşke kuvvet, birinci durumdakinden daha büyük olur.

Adım 3: Masa yine kuvvetlerin yönü olan doğu yönünde hareket eder. Ancak bu sefer daha büyük bir kuvvetle itildiği için, birinci duruma göre daha hızlı hareket ettiğini gözlemleriz.

Sonuç: Masa, yine doğu yönünde hareket eder fakat 1. Durum’a göre daha büyük bir kuvvetin etkisinde olduğu için daha süratli bir şekilde hareket eder.

3. Durum: Arkadaşlarımız masanın karşılıklı uçlarından zıt yönlerde, eşit büyüklükte kuvvet uygularken masanın hareket durumunu gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: İşte en ilginç durumlardan biri! İki arkadaşımız var. Biri masayı doğuya doğru iterken, diğeri tam zıt yönde, yani batıya doğru itiyor. Ve en önemli bilgi: uyguladıkları kuvvetler eşit büyüklükte!

Adım 2: Zıt yönlü kuvvetler birbirinin etkisini azaltır. Eğer bu zıt yönlü kuvvetler eşit büyüklükte ise, birbirlerini tamamen yok ederler, yani dengelerler. Bu durumda bileşke kuvvet sıfır (0) olur.

Adım 3: Bileşke kuvvet sıfır olduğunda, cismin hareket durumunda bir değişiklik olmaz. Yani duruyorsa durmaya devam eder.

Sonuç: Kuvvetler birbirini dengelediği için masa hareket etmez, yerinde sabit kalır. Bu duruma dengelenmiş kuvvetlerin etkisi altında olmak denir.

4. Durum: İki arkadaşımız masaya batı yönünde kuvvet uygularken masanın hareketini gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: Bu durum, 2. Durum’un neredeyse aynısı. Tek fark, bu sefer kuvvetlerin yönü doğu değil, batı.

Adım 2: İki arkadaşımız da aynı yöne, yani batı yönüne doğru kuvvet uyguladığı için kuvvetler yine toplanır ve büyük bir bileşke kuvvet oluşur.

Adım 3: Masa, kuvvetlerin uygulandığı yönde, yani batı yönünde hareket eder.

Sonuç: Masa, batı yönünde ve süratli bir şekilde hareket eder.

5. Durum: Masanın karşılıklı uçlarındaki arkadaşlarımızdan biri batı yönünde itme, diğeri batı yönünde çekme kuvveti uygularken masanın hareketini gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: Bu duruma dikkat edelim! Bir arkadaşımız masayı batıya doğru itiyor, diğeri ise diğer uçtan batıya doğru çekiyor. İtme ve çekme farklı gibi görünse de, ikisi de bir kuvvettir ve burada önemli olan yönleridir.

Adım 2: Her iki arkadaşımız da masayı aynı yöne, yani batı yönüne hareket ettirmeye çalışıyor. Bu yüzden bu iki kuvvet de aynı yönlüdür ve toplanır.

Adım 3: Tıpkı 2. ve 4. durumlarda olduğu gibi, kuvvetler birleşir ve masa bu birleşik kuvvetin yönünde, yani batı yönünde süratli bir şekilde hareket eder.

Sonuç: Masa, iki arkadaşın uyguladığı kuvvetlerin toplamı kadar bir kuvvetle batı yönünde hareket eder.

6. Durum: İki arkadaşımız batı yönünde, bir arkadaşımız doğu yönünde kuvvet uygularken masanın hareketini gözlemleyelim.

Çözüm:

Adım 1: İşte şimdi tam bir bileşke kuvvet problemiyle karşı karşıyayız! Haydi durumu analiz edelim:

• Batı yönüne doğru kuvvet uygulayan iki kişi var.
• Doğu yönüne doğru kuvvet uygulayan bir kişi var.

Adım 2: Önce aynı yöndeki kuvvetleri birleştirelim. Batıya doğru iten iki kişinin kuvveti birleşerek daha büyük bir “batı yönlü” kuvvet oluşturur.

Adım 3: Şimdi elimizde zıt yönlü iki kuvvet var: Batıya doğru iki kişilik bir kuvvet ve doğuya doğru bir kişilik bir kuvvet. Zıt yönlü kuvvetler birbirinden çıkarılır.

Adım 4: Batı yönündeki kuvvet (iki kişilik) daha büyük olduğu için, doğu yönündeki kuvveti yenecektir. Bileşke kuvvet, büyük olan kuvvetin yönünde, yani batı yönünde olur. Büyüklüğü ise iki kuvvetin farkı kadardır (iki kişilik kuvvet – bir kişilik kuvvet = bir kişilik kuvvet).

Sonuç: Masa, net kuvvetin yönü olan batı yönünde hareket eder. Ancak 4. ve 5. durumlardaki kadar hızlı hareket etmez, çünkü doğuya doğru iten arkadaşımız hareketi biraz yavaşlatmış olur.