Harika bir etkinlik, haydi birlikte bu soruları çözelim! Ben senin matematik öğretmeninim ve bu konuyu sana en anlaşılır şekilde anlatacağım.
Soru 1: Esra, biriktirdiği 50 TL’sinin 17 TL’sine hikâye kitabı almak istiyor. “Esra hikâye kitabını alırsa geriye kaç TL’si kalır?” sorusunun cevabını bulmak için hangi işlem yapılmalıdır? Söyleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için önce durumu iyice anlamalıyız. Esra’nın başlangıçta bir miktar parası var, değil mi? Tam 50 TL. Sonra bu paradan bir kısmını harcıyor, yani parası azalıyor. Kitap için 17 TL veriyor.
Bir şey azaldığında, eksildiğinde veya “geriye kalanı” bulmak istediğimizde her zaman çıkarma işlemi yaparız.
Yani Esra’nın 50 TL’sinden, kitaba verdiği 17 TL’yi çıkarmalıyız.
Adım 1: Önce işlemi alt alta yazalım. Büyük sayıyı (Esra’nın toplam parası) üste, küçük sayıyı (kitabın fiyatı) alta yazarız.
50
– 17
——Adım 2: Şimdi birler basamağından başlayalım. 0’dan 7’yi çıkarabilir miyiz? Hayır, çıkaramayız. O zaman komşumuz olan onlar basamağına gidip bir onluk ödünç almalıyız. 5 onluktan birini alınca orada 4 onluk kalır.
Adım 3: Aldığımız o bir onluğu, birler basamağına ekleriz. Bir onluk, 10 tane birlik demektir. Yani birler basamağımız artık 0 değil, 10 oldu. Şimdi 10’dan 7’yi çıkarabiliriz. 10 – 7 = 3 eder.
Adım 4: Onlar basamağına geçelim. Orada 4 onluk kalmıştı. 4’ten de 1’i çıkarırız. 4 – 1 = 3 eder.
54010
– 17
——
33
Sonuç: Bu soruyu çözmek için çıkarma işlemi yapmalıyız. Esra’nın geriye 33 TL‘si kalır.
Etkinlik Sorusu: 34 – 18 = ? işleminin sonucunu taban blokları ile modelleyerek bulunuz.
Harika bir etkinlik! Taban blokları bu konuyu anlamak için çok eğlencelidir. Haydi adım adım yapalım.
Adım 1: 34 Sayısını Modelleme
Önce 34 sayısını düşünelim. Bu sayıda 3 tane onluk ve 4 tane birlik vardır. Yani 3 tane uzun onluk çubuğu ve 4 tane küçük birlik küpü hayal et.
Adım 2: Çıkarma İşlemine Başlama
Şimdi bu bloklardan 18’i, yani 1 onluk ve 8 birliği çıkarmamız gerekiyor. Onluk çubuklardan birini kolayca çıkarabiliriz. Ama bir sorunumuz var: Elimizdeki 4 birlik küpten 8 birlik küpü nasıl çıkaracağız? Bu mümkün değil!
Adım 3: Onluk Bozma Zamanı!
İşte burada “onluk bozma” devreye giriyor. Elimizdeki 3 onluk çubuktan bir tanesini alıyoruz ve onu 10 tane küçük birlik küpe ayırıyoruz. Tıpkı 10 TL’yi bozdurup 10 tane 1 TL almak gibi!
- Artık elimizde 3 onluk yerine 2 onluk çubuk kaldı.
- Bozdurduğumuz 10 tane birliği, en başta sahip olduğumuz 4 birliğin yanına ekliyoruz. 4 + 10 = 14 tane birlik küpümüz oldu.
Yani sayımız hâlâ 34 (2 onluk + 14 birlik), ama şimdi çıkarma yapmak için hazır!
Adım 4: Son Çıkarma İşlemi
Şimdi 18’i (1 onluk ve 8 birlik) rahatça çıkarabiliriz.
- Elimizdeki 14 birlik küpten 8 tanesini çıkaralım. Geriye 6 birlik küp kalır.
- Elimizdeki 2 onluk çubuktan da 1 tanesini çıkaralım. Geriye 1 onluk çubuk kalır.
Sonuç:
Geriye ne kaldı bir bakalım: 1 onluk ve 6 birlik. Bu sayı kaçtır? Elbette 16!
Yani, 34 – 18 = 16‘dır. Aferin sana!