6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 75
Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki “Ünite Sonu İstasyonu” bölümündeki soruları adım adım çözeceğiz. Bu sorular, öğrendiğimiz konuları ne kadar iyi anladığımızı görmemiz için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım!
### A Bölümü: Cümlelerdeki Boşlukları Doldurma
1. Soru: Bir cisme etki eden kuvvetin uygulama noktası, büyüklüğü, ……………….. ve yönü vardır.
Çözüm: Sevgili çocuklar, bir kuvveti tam olarak tarif edebilmemiz için onun dört temel özelliğini bilmemiz gerekir. Bunlar:
- Uygulama Noktası: Kuvvetin cisme dokunduğu yer.
- Büyüklük (Şiddet): Kuvvetin ne kadar güçlü olduğu (Örneğin: 5 Newton).
- Yön: Kuvvetin hangi tarafa doğru olduğu (Örneğin: Doğu, batı, yukarı, aşağı).
- Doğrultu: Kuvvetin üzerinde hareket ettiği çizgi (Örneğin: Doğu-batı doğrultusu).
Cümlede eksik olan özellik doğrultu‘dur.
Sonuç: Boşluğa doğrultusu kelimesi gelmelidir.
2. Soru: Kuzey-güney doğrultusunda olan bir kuvvetin yönü, ……………….. veya güney olabilir.
Çözüm: Doğrultuyu bir otoyol gibi düşünebilirsiniz. Eğer yolumuz kuzey-güney yolu ise, bu yolda ya kuzey yönüne ya da güney yönüne gidebiliriz. Cümlede “güney” zaten verilmiş, o halde eksik olan diğer yön kuzey‘dir.
Sonuç: Boşluğa kuzey kelimesi gelmelidir.
3. Soru: Bir cisme etki eden kuvvetler aynı doğrultuda ve aynı yönde ise bileşke kuvvet büyüklüğü, kuvvetlerin büyüklükleri ……………….. bulunur.
Çözüm: İki arkadaşın ağır bir sırayı aynı yöne doğru ittiğini hayal edin. Sırayı daha kolay hareket ettirirler, değil mi? Çünkü güçlerini birleştirmiş olurlar. Fen bilimlerinde de aynı yöndeki kuvvetlerin toplam etkisini (bileşke kuvveti) bulmak için onları birbiriyle toplarız. Yani kuvvetlerin büyüklükleri toplanarak bulunur.
Sonuç: Boşluğa toplanarak kelimesi gelmelidir.
4. Soru: Sabit süratli hareket eden bir cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesi ……………….. ise cisim sabit süratle hareket edebilir.
Çözüm: Bu çok önemli bir kuraldır çocuklar. Eğer bir cisim duruyorsa veya sabit bir süratle yoluna devam ediyorsa, ona etki eden kuvvetler birbirini dengelemiş demektir. Dengelenmiş kuvvetlerin bileşkesi (yani toplamı) her zaman sıfır‘dır.
Sonuç: Boşluğa sıfır kelimesi gelmelidir.
5. Soru: Bir cisme ……………….. yönlü kuvvetler etki ediyorsa bileşke kuvvetin yönü de etki eden kuvvetler ile aynıdır.
Çözüm: Yine sırayı iten iki arkadaşı düşünelim. İkisi de sırayı doğu yönüne itiyorsa, sıra hangi yöne hareket eder? Tabii ki doğu yönüne! Yani, kuvvetlerin yönü aynı ise, bileşke kuvvetin yönü de onlarla aynı olur.
Sonuç: Boşluğa aynı kelimesi gelmelidir.
6. Soru: Bir cismin birim zamanda aldığı yol ……………….. olarak adlandırılır.
Çözüm: Bu, süratin tanımıdır. Örneğin, bir araba 1 saatte 90 kilometre yol alıyorsa, onun sürati “saatte 90 kilometre”dir. Yani birim zamanda (1 saniye, 1 dakika, 1 saat gibi) ne kadar yol gittiğimizi ölçen kavrama sürat diyoruz.
Sonuç: Boşluğa sürat kelimesi gelmelidir.
7. Soru: Doğrusal bir parkuru tamamlayan iki araçtan parkuru daha kısa sürede tamamlayan aracın hızı daha ……………….. olur.
Çözüm: İki koşucunun 100 metreyi koştuğunu düşünün. Biri 10 saniyede, diğeri 15 saniyede bitiriyor. Hangisi daha hızlıdır? Tabii ki daha kısa sürede bitiren, yani 10 saniyede bitiren daha hızlıdır. Demek ki, aynı yolu daha kısa sürede tamamlayan aracın hızı daha fazla olur.
Sonuç: Boşluğa fazla kelimesi gelmelidir.
8. Soru: Aynı sürede daha az yol alan hareketli cismin sürati daha ……………….. olur.
Çözüm: Bu sefer iki arabanın 1 saat boyunca gittiğini düşünelim. Biri 100 km yol alıyor, diğeri ise 50 km yol alıyor. Hangisi daha yavaştır? Tabii ki daha az yol giden. Yani, aynı sürede daha az yol alan cismin sürati daha az olur.
Sonuç: Boşluğa az kelimesi gelmelidir.
9. Soru: Yer değiştirme ……………….. olan bir büyüklüktür.
Çözüm: Yer değiştirme, bir cismin ilk konumu ile son konumu arasındaki en kısa mesafedir ve bir ok ile gösterilir. Bu okun bir yönü vardır (örneğin doğu yönünde 50 metre). Sadece büyüklüğü olan değil, aynı zamanda yönü de olan büyüklüklere vektörel büyüklükler deriz. Dolayısıyla yer değiştirme, yönü olan bir büyüklüktür.
Sonuç: Boşluğa yönü kelimesi gelmelidir.
### B Bölümü: Soruları Cevaplama
1. Soru: Bir cisme aynı yönde, büyüklükleri 3 N ve 5 N olan kuvvetler uygulanıyor. Buna göre bu cisme etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğü kaç N’dir?
Çözüm:
- Adım 1: Soruda bize verilen en önemli bilgi, kuvvetlerin “aynı yönde” olmasıdır.
- Adım 2: Kuvvetler aynı yönde olduğunda, bileşke kuvveti (net kuvveti) bulmak için bu kuvvetleri toplarız.
- Adım 3: 3 N ve 5 N’u toplayalım: 3 N + 5 N = 8 N
Sonuç: Cisme etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğü 8 N‘dur.
2. Soru: Bir cisme aynı doğrultuda, 3 N, 4 N ve 5 N büyüklüğünde üç kuvvet etki edecektir. Bu cisme etki eden bileşke kuvvetin değeri, en büyük ve en küçük kaç N olabilir?
Çözüm: Bu soruda dikkat etmemiz gereken kelime “aynı doğrultuda“. Bu, kuvvetlerin aynı çizgi üzerinde olduğu ama yönlerinin aynı veya zıt olabileceği anlamına gelir.
En Büyük Değeri Bulalım:
- Adım 1: Bileşke kuvvetin en büyük olabilmesi için bütün kuvvetlerin aynı yönde olması gerekir. Tıpkı herkesin halatı aynı tarafa çekmesi gibi!
- Adım 2: Bütün kuvvetleri toplayalım: 3 N + 4 N + 5 N = 12 N
En büyük bileşke kuvvet 12 N olabilir.
En Küçük Değeri Bulalım:
- Adım 1: Bileşke kuvvetin en küçük olması için kuvvetlerin birbirini dengelemeye çalışması, yani zıt yönlerde uygulanması gerekir. Halat çekme oyunundaki gibi takımlara ayıracağız.
- Adım 2: Kuvvetleri öyle iki gruba ayıralım ki, aralarındaki fark en az olsun. En büyük kuvveti (5 N) bir yöne, diğer ikisini (3 N ve 4 N) zıt yöne uygulayalım.
- Adım 3: Bir yöne çeken kuvvetler: 3 N + 4 N = 7 N
Zıt yöne çeken kuvvet: 5 N - Adım 4: Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesini bulmak için büyük olandan küçük olanı çıkarırız: 7 N – 5 N = 2 N
En küçük bileşke kuvvet 2 N olabilir.
Sonuç: Bileşke kuvvetin en büyük değeri 12 N, en küçük değeri ise 2 N‘dur.
3. Soru: K noktasından koşmaya başlayan bir sporcu, P noktasından geri dönerek M noktasına ulaşıyor. Buna göre sporcunun aldığı yol ve yer değiştirme kaç metredir?
Çözüm: Bu soruda iki farklı kavramı bulmamız isteniyor: Alınan Yol ve Yer Değiştirme. Unutmayalım!
- Alınan Yol: Gidilen toplam mesafedir. Adımsayarın saydığı her adım gibidir.
- Yer Değiştirme: Başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki en kısa, kuşbakışı mesafedir.
Alınan Yolu Hesaplayalım:
- Adım 1: Sporcu önce K’dan P’ye gidiyor. Arada K-L, L-M, M-N, N-P olmak üzere 4 bölüm var. Her bölüm 50 metre.
Giderken aldığı yol: 4 x 50 metre = 200 metre - Adım 2: Sonra P’den M’ye geri dönüyor. Arada P-N, N-M olmak üzere 2 bölüm var.
Dönerken aldığı yol: 2 x 50 metre = 100 metre - Adım 3: Toplam aldığı yolu bulmak için bu iki mesafeyi toplarız:
200 metre + 100 metre = 300 metre
Yer Değiştirmeyi Hesaplayalım:
- Adım 1: Sporcunun başladığı ilk nokta neresi? K noktası.
- Adım 2: Sporcunun durduğu son nokta neresi? M noktası.
- Adım 3: K noktası ile M noktası arasındaki en kısa mesafe ne kadar? K-L ve L-M olmak üzere 2 bölüm var.
Yer değiştirme: 2 x 50 metre = 100 metre
Sonuç: Sporcunun aldığı yol 300 metre, yer değiştirmesi ise 100 metredir.