5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları E Kare Yayınları Sayfa 121

Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün birlikte gönderdiğiniz görseldeki soruları çözeceğiz. Bu sorular, teknolojiyi ve interneti doğru kullanmanın, bilimsel düşünmenin ne kadar önemli olduğunu bize hatırlatıyor. Haydi bakalım, soruları adım adım inceleyip cevaplayalım!

Ç. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.

1. Mehmet, günün büyük bir bölümünü genel ağda arkadaşlarıyla çevrimiçi oyun oynayarak geçirmektedir. Verilen bilgiye göre Mehmet’in aşağıdaki kurallardan hangisine uymadığı söylenebilir?

A) Şifre ve kişisel bilgileri paylaşmak
B) Genel ağda uzun zaman geçirmek
C) Güvenli genel ağ sitelerine girmek
D) Antivirüs programı kullanmak

Çözüm:

Adım 1: Soruyu dikkatlice okuyalım. Soruda Mehmet’in gününün büyük bir bölümünü internette oyun oynayarak geçirdiği söyleniyor. Bu, onun çok fazla zaman harcadığı anlamına gelir.

Adım 2: Şimdi şıklara bakalım ve hangisinin Mehmet’in yaptığı bu davranışla ilgili olduğunu bulalım.

• A şıkkı şifre ve kişisel bilgilerden bahsediyor, ama soruda Mehmet’in böyle bir şey yaptığına dair bilgi yok.
• B şıkkı genel ağda yani internette uzun zaman geçirmekten bahsediyor. Bu, Mehmet’in yaptığı şeyle tam olarak uyuşuyor!
• C ve D şıkları güvenli siteler ve antivirüs programı ile ilgili. Soruda bu konularda bir bilgi verilmemiş.

Adım 3: Mehmet, internette çok fazla vakit geçirerek “Genel ağı belirli bir sürede kullanma” kuralına uymamış oluyor. Bu durum hem derslerini hem de sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Doğru Cevap: B) Genel ağda uzun zaman geçirmek

2. Songül araştırma ödevini yaparken,

• Farklı genel ağ adreslerinden yararlanmıştır.
• Bilgilerin yeni tarihli olmasına dikkat etmiştir.
• Genel ağda ulaştığı bilgileri farklı kaynaklardan karşılaştırmıştır.
• Resmî sitelerden faydalanmıştır.

Buna göre Songül’ün araştırma ödevi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Doğru bilgiye ulaşmaya çalışmıştır.
B) Güvenilir siteleri kullanmıştır.
C) Araştırmasında güncel bilgiler kullanmıştır.
D) Yerli bilim insanlarının eserlerinden faydalanmıştır.

Çözüm:

Adım 1: Songül’ün ödev yaparken ne kadar dikkatli olduğuna bir bakalım. Farklı sitelere bakmış, bilgilerin yeni olup olmadığını kontrol etmiş, bilgileri karşılaştırmış ve hatta resmî siteleri kullanmış. Bunlar çok doğru araştırma yöntemleri!

Adım 2: Soru bizden hangisinin “söylenemeyeceğini” bulmamızı istiyor. Yani Songül’ün yaptığı ama yukarıda bahsedilmeyen bir şeyi bulacağız.

• A) Farklı kaynakları karşılaştırdığı için doğru bilgiye ulaşmaya çalıştığını söyleyebiliriz.
• B) “Resmî sitelerden” faydalandığı için güvenilir siteleri kullandığını söyleyebiliriz.
• C) “Bilgilerin yeni tarihli olmasına dikkat ettiği” için güncel bilgiler kullandığını da söyleyebiliriz.
• D) Peki, yerli bilim insanlarının eserlerini kullandığına dair bir bilgi var mı? Hayır, metinde kimin eserlerinden faydalandığına dair hiçbir şey yazmıyor.

Adım 3: Bu durumda, Songül’ün yerli bilim insanlarının eserlerinden faydalandığını kesin olarak söyleyemeyiz. Belki faydalanmıştır ama bize verilen bilgilerde bu yok.

Doğru Cevap: D) Yerli bilim insanlarının eserlerinden faydalanmıştır.

3. Genel ağı güvenli bir şekilde kullandığını söyleyen bir arkadaşınızın aşağıdakilerden hangisini yaptığını söylemek uygun değildir?

A) Kullandığım şifreleri kimseyle paylaşmam, sadece unuttuğumda bakabilmek için bir yere not ederim.
B) Genel ağda adım, yaşım, adresim gibi kişisel bilgilerimi, kimseyle paylaşmamaya dikkat ederim.
C) Genel ağı kullanırken rahatsız olduğum bir durum olursa hemen aileme bilgi veririm.
D) Bilgisayar kullanırken yorulduğumda dinlenmeyerek yetiştirmem gereken işleri yaparım.

Çözüm:

Adım 1: Bu soruda güvenli internet kullanımı için hangisinin yanlış bir davranış olduğunu bulmamız isteniyor.

Adım 2: Şıkları tek tek inceleyelim.

• A) Şifreleri kimseyle paylaşmamak doğru bir davranış ama şifreyi bir yere not etmek çok tehlikelidir! O notu başkası bulabilir ve hesabımızı ele geçirebilir. Şifreler aklımızda tutmamız gereken özel bilgilerdir. Bu şıkta hem doğru hem de çok yanlış bir davranış bir arada verilmiş. Bu yüzden bu ifade uygun değil.
• B) Kişisel bilgileri paylaşmamak, internet güvenliğinin en temel kuralıdır. Bu doğru bir davranış.
• C) Rahatsız edici bir durumda aileye haber vermek, kesinlikle yapılması gereken en doğru şeydir.
• D) Bu şık daha çok sağlık ve zaman yönetimi ile ilgili. Yorulduğunda mola vermemek sağlığımız için iyi değildir ama bu doğrudan bir “internet güvenliği” kuralı ihlali sayılmaz. Ancak A şıkkındaki şifreyi not etmek, doğrudan güvenlik açığı oluşturur.

Adım 3: Şıkları karşılaştırdığımızda, en tehlikeli ve güvenlik açısından en uygun olmayan davranışın şifreyi unutmamak için bir yere not etmek olduğunu görüyoruz.

Doğru Cevap: A) Kullandığım şifreleri kimseyle paylaşmam, sadece unuttuğumda bakabilmek için bir yere not ederim.

4. “Ben benden öncekilerin bıraktığı yerden başladım.” diyen bir bilim insanının bu sözü bilim insanlarının aşağıdaki hangi özellikleriyle ilgilidir?

A) Kendine güven duyması
B) Çok çalışkan bir kişi olması
C) Başkalarının birikimlerinden faydalanması
D) Azimli, sabırlı ve kararlı bir kişi olması

Çözüm:

Adım 1: Bu güzel sözü anlamaya çalışalım. “Benden öncekilerin bıraktığı yerden başladım” demek, daha önce yaşamış bilim insanlarının yaptığı çalışmaları, bulduğu bilgileri alıp onların üzerine yeni bilgiler ekledim demektir.

Adım 2: Bilim bir bayrak yarışı gibidir çocuklar. Her bilim insanı bayrağı bir öncekinden alır ve daha ileriye taşır. Bu söz de tam olarak bunu anlatıyor.

Adım 3: Şıklara baktığımızda, bu durumu en iyi anlatan ifadenin “Başkalarının birikimlerinden faydalanması” olduğunu görüyoruz. Bilgi birikimi, üst üste eklenerek büyür.

Doğru Cevap: C) Başkalarının birikimlerinden faydalanması

5. Bilimsel etiğe uygun davranmak ile aşağıdakilerden hangisi arasında bir ilişki söz konusudur?

A) Sanal ortamı güvenli kullanmak
B) Yararlanılan kaynaklardaki bilgilerin aslını kullanmamaya özen göstermek
C) Teknolojiyi kullanırken çevremizle olan ilişkilerde dikkatli olmak
D) Mesafeli alışverişlerde, ilgili firmanın güvenilir olup olmadığını araştırmak

Çözüm:

Adım 1: Öncelikle “bilimsel etik” ne demek, onu hatırlayalım. Bilimsel etik, bir araştırma yaparken dürüst olmak, başkalarının fikirlerini ve çalışmalarını çalmamak (yani intihal yapmamak) ve kullandığımız kaynakları belirtmektir.

Adım 2: Şimdi şıkları bu düşünceyle değerlendirelim.

• A, C ve D şıkları genel olarak internet ve teknoloji kullanımıyla ilgili doğru davranışlardır ama doğrudan “bilimsel” bir araştırmanın kurallarıyla ilgili değildir.
• B şıkkında ise “yararlanılan kaynaklardaki bilgilerin aslını kullanmamaya özen göstermek” diyor. Bu ifade, bir bilgiyi kitaptan ya da internetten olduğu gibi kopyalayıp yapıştırmak yerine, onu kendi cümlelerinle anlatmaya çalışmak anlamına gelir. Bu, başkasının emeğine saygı duymanın ve intihalden kaçınmanın bir yoludur. Bu da doğrudan bilimsel etikle ilgilidir. Çünkü bilimsel etik, başkasının çalışmasını kendi çalışman gibi göstermemeni söyler.

Adım 3: Bu nedenle bilimsel etik ile en çok ilişkili olan şık B’dir.

Doğru Cevap: B) Yararlanılan kaynaklardaki bilgilerin aslını kullanmamaya özen göstermek

D. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.

(Bu soruların tek bir doğru cevabı yok, bunlar üzerine düşünmemizi sağlayan açık uçlu sorular. Ben size örnek cevaplar yazacağım.)

1. Teknolojik ürünlerin sosyal hayatımıza ne gibi etkileri olmaktadır?

Teknolojik ürünlerin sosyal hayatımıza hem olumlu hem de olumsuz etkileri vardır. Olumlu etkileri; uzaktaki akrabalarımızla ve arkadaşlarımızla görüntülü konuşarak hasret gidermemizi sağlar, bilgiye çok hızlı ulaşmamıza yardımcı olur. Olumsuz etkileri ise; bazen ailemizle veya arkadaşlarımızla yüz yüze sohbet etmek yerine telefonlarımızla ilgilenmemize neden olabilir, bu da aramızdaki bağı zayıflatabilir. Ayrıca sürekli teknolojik aletlerle vakit geçirmek bizi hareketsiz bırakabilir.

2. Sanal ortamda ulaştığımız bilgiler niçin güvenilir olmayabilir?

Çünkü internette herkes, doğru olup olmadığını kontrol etmeden bir şeyler yazabilir. Bazı insanlar şaka yapmak için veya bilerek yanlış bilgi yayabilirler. Bu yüzden internette gördüğümüz her şeye hemen inanmamalıyız. Bir bilginin güvenilir olup olmadığını anlamak için; bilginin hangi sitede yayınlandığına (resmî kurumların siteleri, .gov, .edu uzantılı siteler daha güvenilirdir), yazan kişinin kim olduğuna, bilginin tarihinin yeni olup olmadığına ve aynı bilginin başka güvenilir kaynaklarda da olup olmadığına bakmalıyız.

3. Sanal ortamda kimlik hırsızlığına uğrandığında neler yapılmalıdır?

Bu çok ciddi bir durumdur ve hemen harekete geçmek gerekir.

• Adım 1: Vakit kaybetmeden güvendiğimiz bir büyüğümüze (annemize, babamıza, öğretmenimize) durumu anlatmalıyız.
• Adım 2: Bize ait olmayan paylaşımlar yapılan veya adımıza açılan sahte hesabın şifresi değiştirilmeye çalışılmalı, eğer mümkünse o hesap hemen kapatılmalıdır.
• Adım 3: O sahte hesabı arkadaşlarımıza ve siber zorbalıkla ilgilenen kurumlara (örneğin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na) şikâyet etmeliyiz.

Unutmayın, böyle bir durumda asla tek başınıza mücadele etmeye çalışmayın ve hemen ailenizden yardım isteyin.

4. Genel ağ kullanılırken hangi konulara dikkat edilmelidir?

Genel ağı yani interneti kullanırken dikkat etmemiz gereken altın kurallar şunlardır:

• Kişisel Bilgiler: Adresimiz, telefon numaramız, okulumuzun adı gibi özel bilgileri asla tanımadığımız kişilerle paylaşmamalıyız.
• Şifre Güvenliği: Şifrelerimizi kimseye söylememeli ve kolay tahmin edilemeyecek şekilde oluşturmalıyız.
• Tanımadığımız Kişiler: İnternette tanıştığımız ve gerçek hayatta tanımadığımız kişilere karşı her zaman dikkatli olmalı, onlarla özel bilgilerimizi paylaşmamalıyız.
• Zaman Sınırlaması: İnternette çok uzun süre kalmamalı, derslerimize, ailemize ve arkadaşlarımıza da zaman ayırmalıyız.
• Saygı: Tıpkı gerçek hayattaki gibi internette de insanlara karşı kibar ve saygılı olmalıyız.

5. Buluş yapanların ve bilim insanlarının ortak özellikleri nelerdir?

Buluş yapan dâhiler ve bilim insanları genellikle şu ortak özelliklere sahiptir:

• Meraklıdırlar: Sürekli “Neden?”, “Nasıl?” diye sorarlar ve çevrelerinde olan biteni anlamaya çalışırlar.
• Gözlemcidirler: Doğayı ve olayları dikkatli bir şekilde izlerler.
• Sabırlı ve Azimlidirler: Deneylerinde başarısız olsalar bile pes etmez, tekrar tekrar denerler.
• Çok Çalışkandırlar: Başarıya ulaşmak için uzun saatler boyunca çalışırlar.
• Hayal Güçleri Geniştir: Kimsenin aklına gelmeyen şeyleri düşünebilirler.

6. Araştırmalarımızda bilimsel etik kurallarına uymamızın yaptığımız araştırmaya katkıları nelerdir?

Bilimsel etik kurallarına uymak, yaptığımız araştırmayı çok daha değerli ve güvenilir kılar. Çünkü;

• Dürüstlük: Başkalarının fikirlerini çalmadığımızı, emeğe saygı duyduğumuzu gösterir. Bu, bizim ne kadar dürüst bir araştırmacı olduğumuzu kanıtlar.
• Güvenilirlik: Bilgileri hangi kaynaklardan aldığımızı belirttiğimizde, araştırmamızı okuyan kişiler o bilgilerin doğru olup olmadığını kontrol edebilirler. Bu da çalışmamızı daha güvenilir yapar.
• Bilginin Gelişimi: Bizden sonra araştırma yapacak olanlar, bizim hangi kaynakları kullandığımızı görerek o kaynaklardan faydalanabilir ve bilgiyi daha da ileriye taşıyabilirler.

Kısacası, etik kurallara uymak, yaptığımız işin doğruluğunu ve kalitesini artırır.