Harika bir Sosyal Bilgiler konusu! Nüfus ve yerleşmeyi etkileyen faktörler, yaşadığımız yeri ve çevremizi anlamamız için çok önemlidir. Gel, bu tabloyu birlikte adım adım dolduralım ve konuyu pekiştirelim.
Soru: Nüfus ve yerleşmenin dağılışına etki eden faktörlerin yer aldığı tabloyu inceleyiniz. Doğal unsurların başına “D”, beşerî unsurların başına “B” yazınız. Soruları cevaplayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu tabloyu doldurmadan önce iki önemli kavramı hatırlayalım:
- Doğal Unsur (D): Doğada kendiliğinden var olan, insan eliyle yapılmamış her şeydir. Dağlar, nehirler, iklim, toprak gibi…
- Beşerî Unsur (B): İnsanların yaptığı, oluşturduğu veya doğayı değiştirerek ortaya çıkardığı her şeydir. Yollar, fabrikalar, tarım, turizm gibi…
Şimdi bu bilgilerle tablomuzu doldurmaya başlayalım. Her bir unsuru tek tek ele alıp inceleyeceğiz.
1. Su kaynakları
Adım 1: Önce düşünelim, su kaynakları (akarsular, göller, denizler) insanlar tarafından mı yapılmıştır yoksa doğada kendiliğinden mi bulunur? Elbette doğada kendiliğinden bulunur. O zaman bu bir doğal unsurdur.
Adım 2: Bu yüzden “Doğal (D) / Beşerî (B)” sütununa D yazıyoruz.
Adım 3: Örnek olarak su kaynakları bol olan bir il düşünelim. Mesela Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin suladığı verimli topraklara sahip Adana‘yı yazabiliriz.
Adım 4: Su kaynaklarının bol olması nüfusu olumlu mu etkiler, olumsuz mu? İnsanlar tarih boyunca su kenarlarına yerleşmişlerdir. Bu yüzden olumlu etkiler. “+/-” sütununa + koyuyoruz.
2. Ulaşım
Adım 1: Yollar, köprüler, havalimanları, limanlar insan yapımı mıdır? Evet, hepsi insanlar tarafından yapılmıştır. O zaman bu bir beşerî unsurdur.
Adım 2: Sütuna B yazıyoruz.
Adım 3: Ulaşımın çok geliştiği, yolların kesişim noktasında olan bir il düşünelim. Aklımıza hemen İstanbul veya Ankara gelebilir. Örnek olarak İstanbul yazalım.
Adım 4: Ulaşımın kolay olması bir yere yerleşmeyi kolaylaştırır ve nüfusu artırır. Bu yüzden etkisi olumludur. Sütuna + koyuyoruz.
3. Tarım
Adım 1: Tarlaları sürmek, tohum ekmek, ürün yetiştirmek bir insan faaliyetidir. O halde tarım bir beşerî unsurdur.
Adım 2: Sütuna B yazıyoruz.
Adım 3: Ülkemizin “tahıl ambarı” olarak bilinen, geniş ve verimli ovalara sahip Konya‘yı örnek verebiliriz.
Adım 4: Tarım, insanlara hem besin kaynağı hem de iş imkanı sağlar. Bu nedenle nüfusu olumlu etkiler. Sütuna + koyuyoruz.
4. Yer şekilleri
Adım 1: Dağlar, ovalar, platolar gibi yer şekilleri doğanın bir parçasıdır, insan yapımı değildir. Bu bir doğal unsurdur.
Adım 2: Sütuna D yazıyoruz.
Adım 3: Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olduğu bir il düşünelim. Mesela Hakkari veya Artvin. Örnek olarak Hakkari yazalım.
Adım 4: Dağlık ve engebeli yerlerde ulaşım zordur, tarım alanları azdır. Bu durum yerleşmeyi zorlaştırır ve nüfusun az olmasına neden olur. Yani etkisi olumsuzdur. Sütuna – koyuyoruz.
5. Sanayi
Adım 1: Fabrikalar, üretim tesisleri tamamen insan yapımıdır. Bu nedenle sanayi bir beşerî unsurdur. Tabloda zaten “B” olarak verilmiş.
Adım 2: Sanayinin çok geliştiği bir ilimiz Kocaeli (İzmit) veya Bursa olabilir. Örnek olarak Kocaeli yazalım.
Adım 3: Sanayi, insanlara çok fazla iş imkanı sunduğu için yoğun göç alır ve nüfusu artırır. Etkisi olumludur. Sütuna + koyuyoruz.
6. Toprak özellikleri
Adım 1: Toprağın verimli ya da verimsiz olması doğaldır, insan yapımı değildir. Bu bir doğal unsurdur.
Adım 2: Sütuna D yazıyoruz.
Adım 3: Verimli toprakları ile ünlü Çukurova’nın bulunduğu Adana‘yı tekrar örnek verebiliriz.
Adım 4: Verimli topraklar tarımı kolaylaştırır ve bu da nüfusu olumlu etkiler. Sütuna + koyuyoruz.
7. Yer altı kaynakları
Adım 1: Madenler (kömür, demir, bor vb.) doğada kendiliğinden bulunur. İnsanlar sadece onu çıkarır. Bu yüzden bir doğal unsurdur.
Adım 2: Sütuna D yazıyoruz.
Adım 3: Taş kömürü yatakları ile ünlü ilimiz Zonguldak‘ı örnek verebiliriz.
Adım 4: Madenlerin olduğu yerlerde madencilik gelişir, bu da iş imkanı demektir. Nüfusu artırıcı, olumlu bir etkisi vardır. Sütuna + koyuyoruz.
8. Tarihî nedenler
Adım 1: Bir şehrin başkent olması, önemli tarihi olaylara sahne olması gibi durumlar insanlarla ilgilidir. Bu bir beşerî unsurdur.
Adım 2: Sütuna B yazıyoruz.
Adım 3: Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapmış olan Bursa veya Edirne güzel birer örnektir. Bursa yazalım.
Adım 4: Tarihi önemi olan şehirler zamanla gelişmiş ve nüfusları artmıştır. Etkisi olumludur. Sütuna + koyuyoruz.
9. Bitki örtüsü
Adım 1: Ormanlar, bozkırlar, makiler gibi bitki örtüleri doğanın bir parçasıdır. Bu bir doğal unsurdur.
Adım 2: Sütuna D yazıyoruz.
Adım 3: Gür ormanları ve çay bahçeleriyle ünlü Rize‘yi örnek verebiliriz.
Adım 4: Gür bitki örtüsü tarım (çay gibi), ormancılık ve hayvancılık gibi faaliyetlere imkan tanıyarak nüfusu olumlu etkileyebilir. Sütuna + koyuyoruz.
10. Turizm
Adım 1: Oteller yapmak, turistik geziler düzenlemek insan faaliyetleridir. Turizm bir beşerî unsurdur.
Adım 2: Sütuna B yazıyoruz.
Adım 3: Tabloda zaten örnek il olarak Antalya verilmiş, harika bir seçim!
Adım 4: Turizm, oteller, restoranlar, eğlence yerleri gibi birçok alanda iş imkanı yaratır. Bu da nüfusu çeker ve artırır. Etkisi olumludur, tabloda da + olarak belirtilmiş.
Unutma, “Nüfusu” ve “Yaşadığım İl” sütunlarını sen kendi araştırmalarınla ve yaşadığın şehre göre doldurmalısın. Bu, konuyu daha da kişisel ve anlaşılır hale getirecektir.
Umarım bu açıklamalarla tabloyu kolayca tamamlayabilirsin. Başarılar dilerim!