Harika bir çalışma! Gelin bu görseldeki soruları birlikte, adım adım bir öğretmen gibi çözelim. Emin ol, hepsini kolayca anlayacaksın.
Soru 1: Aşağıdaki tablodan İstanbul, Mardin ve Muğla illerinin sıralarını belirleyiniz. Bu iller arasındaki hangi farklılıklar, ihracat sıralamalarını etkilemiş olabilir?
Merhaba sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için hem yukarıdaki metinlerden hem de tablodan faydalanacağız. Haydi başlayalım!
Adım 1: Sıralamaları Bulalım
Öncelikle bize verilen illerin ihracat sıralamasını bulalım. Bunun için hem metinlere hem de tabloya dikkatlice bakmamız gerekiyor.
- İstanbul: Tabloda İstanbul’u göremiyoruz çünkü tablo 41. sıradan başlıyor. Ancak İstanbul, ülkemizin sanayi, ticaret ve finans merkezi olduğu için ihracatta her zaman birinci sırada yer alır. Bu genel kültür bilgisiyle ve tablonun daha üst sıraları göstermemesiyle bu sonuca varabiliriz.
- Mardin: Tabloya baktığımızda Mardin’i 47. sırada görüyoruz. İhracat değeri 8.976.276,52 TL olarak belirtilmiş.
- Muğla: Mardin’in hemen altında, 48. sırada Muğla’yı görüyoruz. Onun da ihracat değeri 7.095.616,09 TL.
Adım 2: Farklılıkları ve Nedenlerini İnceleyelim
Şimdi de bu illerin neden bu sıralarda olduğunu ve aralarındaki farkların ihracatı nasıl etkilediğini düşünelim. Metinler bize bu konuda çok güzel ipuçları veriyor.
- İstanbul: Ülkemizin en kalabalık şehri olmasının yanı sıra en büyük sanayi kuruluşlarına, limanlara ve havalimanlarına sahip. Fabrikalarda üretilen otomobillerden tekstil ürünlerine, teknolojik aletlerden gıdaya kadar çok geniş bir yelpazede üretim ve ihracat yapılır. Bu yüzden açık ara birincidir.
- Mardin: Metne göre Mardin, özellikle “Ortadoğu’ya yapılan un ihracatının %60’lık pazarına sahiptir.” Bu bize Mardin’in ihracatının daha çok tarıma dayalı sanayi (un gibi) üzerine yoğunlaştığını gösteriyor. Ayrıca tarihi ve kültürel zenginlikleri sayesinde turizm de önemli bir gelir kaynağıdır. Ancak sanayisi İstanbul kadar çeşitli ve büyük olmadığı için sıralaması daha geridedir.
- Muğla: Metinde Muğla için “turizm merkezi” olduğu ve özellikle “deniz kültür balıkları, çam balı ve balmumu” üretiminde birinci sırada yer aldığı belirtiliyor. Yani Muğla’nın ekonomisi daha çok turizm ve tarıma (özellikle balıkçılık ve arıcılık) dayanıyor. Sanayi üretimi İstanbul’a göre çok daha az olduğu için ihracat sıralamasında daha alt sıralarda yer alıyor.
Özetle: İstanbul’un çok çeşitli ve büyük sanayisi onu birinci yaparken, Mardin’in belirli bir tarımsal ürüne (un) ve Muğla’nın ise turizm ile yine belirli tarımsal ürünlere (balık, bal) odaklanması, onların ihracat değerlerinin ve dolayısıyla sıralamalarının daha düşük olmasına neden olmuştur.
Soru 2: Yaşadığınız ilin, ülkemiz ihracatında kaçıncı sırada olduğunu belirleyiniz. İlinizin bu sırada olmasında neler etkili olmuş olabilir? Yaşadığınız il ile belirlediğiniz başka bir ili tarım, sanayi, turizm, ulaşım, kültür yönünden karşılaştırmaya çalışınız. Farklılıkları belirleyiniz.
Bu soru sana özel bir soru! Senin yaşadığın şehri bilmediğim için, sana örnek olması amacıyla tablodan iki şehir seçip karşılaştıralım. Böylece sen de kendi şehrin için aynısını kolayca yapabilirsin.
Diyelim ki ben Kocaeli‘de yaşıyorum ve onu tablodan bir başka il olan Rize ile karşılaştıracağım.
Adım 1: İllerin Tablodaki Yerini Bulalım
- Kocaeli: Tablonun en başında, 41. sırada yer alıyor. İhracat değeri: 108.636.963,09 TL.
- Rize: Tabloya baktığımızda 53. sırada yer alıyor. İhracat değeri: 1.858.179,64 TL.
Gördüğün gibi Kocaeli’nin ihracat değeri, Rize’den kat kat fazla.
Adım 2: Karşılaştırma Yapalım (5 Açıdan)
Şimdi bu iki şehrin neden bu kadar farklı sıralarda olduğunu maddeler halinde inceleyelim.
- Sanayi:
Kocaeli: Türkiye’nin en büyük sanayi şehirlerinden biridir. Otomotiv, petrokimya, metal gibi dev fabrikalara ev sahipliği yapar. Üretilen ürünlerin çeşitliliği ve miktarı çok fazladır. Bu yüzden ihracatı çok yüksektir.
Rize: Sanayisi daha çok tarıma dayalıdır. En önemli sanayi faaliyeti, toplanan çayların işlendiği çay fabrikalarıdır. Kocaeli gibi ağır sanayisi yoktur.
- Tarım:
Kocaeli: Sanayinin gölgesinde kalsa da tarım yapılır. Ancak şehrin ekonomisindeki payı düşüktür.
Rize: Bir tarım şehridir. Türkiye’nin çay üretiminin büyük bir kısmını tek başına karşılar. Ekonomisi neredeyse tamamen çay tarımına bağlıdır.
- Ulaşım:
Kocaeli: İstanbul’a çok yakın olması, büyük limanlara sahip olması (deniz yolu), otoyol ve demir yolu ağının merkezinde bulunması ona çok büyük bir avantaj sağlar. Fabrikalarda üretilen ürünler kolayca dünyaya gönderilebilir.
Rize: Dağlık bir coğrafyaya sahiptir. Ulaşım daha zordur. Karadeniz Sahil Yolu önemlidir ama Kocaeli gibi büyük limanları ve demir yolu bağlantıları yoktur.
- Turizm:
Kocaeli: Sanayi şehri kimliği ön plandadır. Sahilleri ve doğal güzellikleri olsa da turizm, ekonomisinde büyük bir paya sahip değildir.
Rize: Özellikle yayla turizmi ve doğa sporları açısından son yıllarda popülerliği artmaktadır. Yeşil doğasıyla turist çeker. Ancak turizmi henüz Muğla gibi bir seviyede değildir.
- Kültür:
Kocaeli: Büyük bir sanayi şehri olduğu için Türkiye’nin her yerinden göç almıştır. Bu yüzden kozmopolit, yani çok çeşitli bir kültürel yapısı vardır.
Rize: Kendine has Karadeniz kültürü (yemekler, halk oyunları, şive) çok daha baskındır ve korunmuştur.
Sonuç: Kocaeli’nin ihracatta çok üstün olmasının temel nedeni, güçlü sanayisi ve stratejik ulaşım olanaklarıdır. Rize’nin ekonomisi ise daha çok çaya dayalı tarıma odaklandığı için ihracat rakamları daha düşüktür.
Şimdi sıra sende! Sen de kendi yaşadığın şehri ve tablodan seçeceğin başka bir şehri bu adımları izleyerek karşılaştırabilirsin. Başarılar dilerim!