Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri öğretmeninim. Gönderdiğin görseldeki soruyu inceledim ve şimdi sana adım adım, kolayca anlayacağın bir dille açıklayacağım. Hadi gel, bu konuyu birlikte çözelim!
Soru: İnsanlar, afetlerin bir kısmının oluşumuna doğrudan veya dolaylı etki ederken bir kısmının oluşumuna da etki edemez. Bu açıklamaya göre insanların etkisiyle oluşabilecek afetlere (1), oluşmayacak afetlere (2) rakamını yazınız.
Çözüm ve Açıklaması:
Bu soruda bizden, verilen afetleri iki gruba ayırmamız isteniyor. Birinci grup, insanların davranışlarının sebep olduğu veya kötüleştirdiği afetler (bunlara 1 yazacağız). İkinci grup ise tamamen doğa olaylarıyla, bizim etkimiz olmadan gerçekleşen afetler (bunlara da 2 yazacağız). Şimdi hepsine tek tek bakalım.
Adım 1: İnsanların Etkisi Olan Afetleri (1) Belirleyelim
Önce hangi afetlerin oluşumunda bizim, yani insanların bir rolü olabilir, onu düşünelim.
- Çığ (1): Dağlık bölgelerde çok fazla kar biriktiğinde oluşur. Peki insanlar çığı tetikleyebilir mi? Evet! Örneğin, kayak yaparken, yüksek ses çıkarırken veya o bölgedeki ağaçları keserek toprağın ve karın dengesini bozarak çığa neden olabiliriz. Bu yüzden çığ kutusuna 1 yazmalıyız.
- Sel (1): Şiddetli yağmurlar veya karların hızla erimesiyle olur. İnsanların etkisi var mıdır? Kesinlikle! Dere yataklarına ev yapmak, ormanları yok etmek (çünkü ağaç kökleri suyu tutar), yanlış şehirleşme gibi nedenlerle sellerin hem oluşmasını kolaylaştırır hem de verdiği zararı artırırız. Bu yüzden sel kutusuna da 1 yazmalıyız.
- Heyelan (1): Toprak kayması demektir. Özellikle eğimli yerlerde toprağın veya kayaların aşağı doğru kaymasıdır. İnsanlar buna sebep olabilir mi? Evet! Yol yapmak için yamaçları kazmak, ağaçları kesmek, toprağın dengesini bozan inşaatlar yapmak heyelanı tetikleyebilir. Bu yüzden heyelan kutusuna da 1 yazmalıyız.
- Yangın (1): Özellikle orman yangınlarını düşünelim. Yangınlar doğal sebeplerle (yıldırım düşmesi gibi) çıkabilir ama ne yazık ki ülkemizdeki ve dünyadaki orman yangınlarının çok büyük bir kısmı insan kaynaklıdır. Söndürülmeden atılan bir sigara izmariti, kırık bir cam parçası veya yakılıp bırakılan bir kamp ateşi kocaman bir ormanı yok edebilir. Bu yüzden yangın kutusuna da 1 yazmalıyız.
Adım 2: İnsanların Etkisi Olmayan Afetleri (2) Belirleyelim
Şimdi de oluşumunda bizim hiçbir etkimizin olmadığı, tamamen Dünya’nın kendi iç dinamikleriyle ilgili olan afetlere bakalım.
- Deprem (2): Yer kabuğunun derinliklerindeki devasa levhaların (fay hatlarının) hareketi sonucu oluşur. Bu, Dünya’nın kendi doğal bir hareketidir. Bizim bu levhaların hareketini başlatma veya durdurma gibi bir gücümüz yoktur. Bu sebeple deprem, insan etkisinden bağımsızdır. Deprem kutusuna 2 yazmalıyız.
- Volkanik Patlama (2): Yerin altındaki çok sıcak ve erimiş kayaların (magma) yeryüzüne çıkmasıdır. Bu da tamamen gezegenimizin iç yapısıyla ilgili bir olaydır. İnsanların bir yanardağı patlatması veya susturması mümkün değildir. Bu yüzden volkanik patlama kutusuna da 2 yazmalıyız.
Sonuç
Tüm bu adımlardan sonra kutuları doğru rakamlarla doldurabiliriz. İşte doğru cevaplar:
Çığ: 1
Sel: 1
Heyelan: 1
Yangın: 1
Deprem: 2
Volkanik Patlama: 2
Umarım açıklamam yardımcı olmuştur. Unutma, bazı afetleri önleyemesek de doğru önlemleri alarak zararlarını en aza indirebiliriz. Aklına takılan başka bir soru olursa çekinmeden sorabilirsin!