5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları E Kare Yayınları Sayfa 124

Harika bir soru! Gel bakalım, Sosyal Bilgiler dersimizin bu keyifli konusunu birlikte inceleyelim ve soruları adım adım çözelim.

Öncelikle metindeki iki küçük sorudan başlayalım.

Soru 1: Suyun çıkarıldığı yer, hangi coğrafi özelliklikle tanımlanabilir?

Çözüm:

Sevgili öğrencim, soruyu çözmek için bize verilen metne dikkatlice bakalım. Metinde suyun kaynağının Sakarya ilinde 1.060 metre yükseklikte olduğu ve yerleşim yerlerinin çok üzerinde bulunduğu söyleniyor.

Adım 1: Bir yerin yüksekliği, dağlık ya da ovalık olması onun yeryüzü şeklini, yani coğrafi bir özelliğini belirtir.

Adım 2: Ayrıca, suyun çıktığı yer bir su kaynağıdır. Su kaynakları da (göl, akarsu, pınar gibi) bir bölgenin coğrafi özellikleri arasında yer alır.

Sonuç: Bu nedenle, suyun çıkarıldığı yerin coğrafi özelliğini yüksek ve dağlık bir alanda bulunan doğal bir su kaynağı olması şeklinde tanımlayabiliriz. Bu özellikler, suyun temiz ve kirlenmemiş kalmasını sağlıyor.

Soru 2: Suyun tüketicilere ulaştırılması nasıl bir faaliyet olarak adlandırılabilir?

Çözüm:

Bu soruda da mantığımızı kullanalım. Doğadan bir ürün alınıyor, şişeleniyor ve insanlara satılıyor.

Adım 1: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan, üretim, dağıtım ve tüketim içeren tüm işlere biz ekonomik faaliyet diyoruz.

Adım 2: Suyun kaynaktan alınıp, fabrikada şişelenmesi (üretim), kamyonlarla marketlere taşınması (dağıtım) ve bizim onu satın almamız (tüketim) bu sürecin bir parçasıdır.

Sonuç: Dolayısıyla, suyun tüketicilere ulaştırılması bir ekonomik faaliyettir. Bu faaliyet içinde madencilik (suyun çıkarılması), sanayi (şişeleme) ve ulaşım (dağıtım) gibi farklı dallar da bulunur.

SIRA SİZDE BÖLÜMÜ

Şimdi de aşağıdaki etkinliği birlikte yapalım. Bizden coğrafi özelliklerle ilgili olan ekonomik faaliyetleri işaretlememiz ve aralarındaki ilişkiyi açıklamamız isteniyor. Aslında neredeyse tüm ekonomik faaliyetler coğrafyadan etkilenir. Haydi hepsini işaretleyip nedenlerini açıklayalım!

Aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden coğrafi özelliklerle ilişkili olduğunu düşündüklerinizin altına “✓” işareti koyunuz.

• ULAŞIM ✓
• HAYVANCILIK ✓
• MADENCİLİK ✓
• TARIM ✓
• ORMANCILIK ✓
• SANAYİ ✓
• ENERJİ KAYNAKLARI ✓
• TİCARET ✓
• TURİZM ✓

“✓” işareti koyduklarınız ile “coğrafi özellik” arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Harika! Şimdi her birini neden coğrafi özelliklerle ilişkili olduğunu açıklayalım:

• ULAŞIM: Bir yere yol, köprü, tünel veya liman yapmak tamamen yeryüzü şekillerine (dağlar, ovalar, denizler) bağlıdır. Dağlık bir yere yol yapmak zorken, düz bir ovaya yapmak daha kolaydır. Bu yüzden ulaşım, coğrafyadan doğrudan etkilenir.
• HAYVANCILIK: Hayvanların beslenmesi için otlaklara ve meralara ihtiyaç vardır. Geniş otlakların olduğu yerlerde büyükbaş hayvancılık, iklimin daha kurak olduğu bozkırlarda ise küçükbaş hayvancılık yapılır. Gördüğün gibi bitki örtüsü ve iklim, yani coğrafya, hayvancılığı yönlendirir.
• MADENCİLİK: Bu en kolaylarından biri! Madenler (kömür, demir, altın vb.) yerin altında bulunur ve her yerde rastgele çıkmazlar. Bir yerde madencilik yapılabilmesi için o madenin o bölgenin coğrafi yapısında bulunması şarttır.
• TARIM: Tarım yapabilmek için verimli topraklara, uygun iklime (yeterli sıcaklık ve yağış) ve düz arazilere ihtiyaç duyarız. Örneğin, Çukurova gibi verimli ovalarda bolca tarım yapılırken, dağlık ve soğuk bir yerde yapılamaz.
• ORMANCILIK: Ormanlar, bol yağış alan ve iklimi uygun olan yerlerde yetişir. Karadeniz Bölgesi’nin bol ormanlık olması tesadüf değildir. Ormancılık faaliyeti de tamamen bu coğrafi koşullara bağlıdır.
• SANAYİ: Sanayi tesisleri yani fabrikalar genellikle ham maddeye, enerji kaynaklarına ve ulaşım yollarına yakın yerlere kurulur. Örneğin, bir demir-çelik fabrikası, kömür ve demir madenlerine yakın bir yere kurulursa daha kârlı olur. Bu da coğrafya ile ilişkili olduğunu gösterir.
• ENERJİ KAYNAKLARI: Rüzgârdan enerji üretmek için sürekli rüzgâr alan yerler, hidroelektrik santralleri için akarsular ve engebeli araziler, petrol ve doğal gaz için ise bu kaynakların bulunduğu özel jeolojik yapılar gerekir. Hepsi coğrafyayla birebir ilişkilidir.
• TİCARET: Ticaret yolları tarih boyunca önemli coğrafi konumlardan (boğazlar, limanlar, geçitler) geçmiştir. Bir ülkenin coğrafi konumu, onun ticaretini doğrudan etkiler. Örneğin Türkiye’nin üç kıtanın birleştiği bir yerde olması, ticaret için büyük bir avantajdır.
• TURİZM: İnsanlar neden tatile gider? Denize girmek, kayak yapmak, tarihi yerleri gezmek veya yaylalara çıkmak için. Bütün bunlar (deniz, dağ, tarihi kalıntı, yayla) o yerin coğrafi ve beşerî özellikleridir. Turizm, coğrafyaya en çok bağımlı ekonomik faaliyetlerden biridir.

Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, yaptığımız bütün işler yaşadığımız yerin coğrafyasından bir şekilde etkileniyor. Başka sorun olursa çekinme, yine sorabilirsin!