Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir konuyla karşı karşıyayız: Ülkemizin Paha Biçilmez Hazineleri! UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki bu güzellikleri tanımak hem çok keyifli hem de çok öğretici. Şimdi gönderdiğin görseldeki alıştırmaları bir öğretmen gözüyle, adım adım birlikte çözelim.
Soru 1: Ülkemizde, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunan 19 adet varlığımızın yer aldığı aşağıdaki listeyi inceleyiniz. Bu varlıkların kültürel miras mı, doğal miras mı olduğunu ilgili sütunda belirtiniz.
Çözüm:
Harika bir soru! Önce küçük bir hatırlatma yapalım. Kültürel Miras, atalarımızın, yani bizden önce yaşamış insanların aklıyla, emeğiyle, elleriyle yaptığı tarihi yapılar, şehirler, sanat eserleridir. Doğal Miras ise insan eliyle yapılmamış, doğanın kendi kendine oluşturduğu muhteşem güzelliklerdir; mesela dağlar, ormanlar, şelaleler gibi.
Bazen bir yer hem insanların yaptığı harika eserlere hem de doğanın eşsiz güzelliklerine aynı anda sahip olabilir. Biz bunlara Karma Miras (Hem Kültürel Hem Doğal) diyoruz. Şimdi listemizi bu bilgilere göre dolduralım.
- 1. İstanbul’un Tarihî Alanları:K (Kültürel Miras)
- 2. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası:K (Kültürel Miras)
- 3. Göreme Millî Parkı ve Kapadokya:K + D (Karma Miras. Peri bacaları doğaldır, içindeki kaya kiliseleri ise kültüreldir.)
- 4. Hattuşa (Boğazköy) Hitit Başkenti:K (Kültürel Miras)
- 5. Nemrut Dağı:K (Kültürel Miras)
- 6. Xanthos-Letoon:K (Kültürel Miras)
- 7. Pamukkale-Hierapolis:K + D (Karma Miras. Bembeyaz travertenler doğaldır, üzerindeki Hierapolis antik kenti ise kültüreldir.)
- 8. Troya Antik Kenti:K (Kültürel Miras)
- 9. Safranbolu Şehri:K (Kültürel Miras)
- 10. Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi:K (Kültürel Miras)
- 11. Çatalhöyük Neolitik Kenti:K (Kültürel Miras)
- 12. Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı:K (Kültürel Miras)
- 13. Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu:K (Kültürel Miras)
- 14. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri:K (Kültürel Miras)
- 15. Efes:K (Kültürel Miras)
- 16. Ani Arkeolojik Alanı:K (Kültürel Miras)
- 17. Afrodisias:K (Kültürel Miras)
- 18. Göbeklitepe:K (Kültürel Miras)
- 19. Arslantepe Arkeolojik Alanı:K (Kültürel Miras)
Soru 2: Yukarıdaki listeden bir varlık belirleyiniz. Bir araştırma yaparak aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız. Belirlediğiniz varlık doğal miras özelliğine sahip ise o varlık hakkında defterinize kısa bir yazı yazınız.
Çözüm:
Bu alıştırma için listeden bir yer seçip onu araştırmamız gerekiyor. Ben sana örnek olması için tarihi değiştiren, çok gizemli bir yeri seçtim: Göbeklitepe! Haydi bakalım, soruları Göbeklitepe için cevaplayalım.
Adım 1: Adı nedir?
Seçtiğim yerin adı Göbeklitepe‘dir.
Adım 2: Nerede bulunuyor?
Ülkemizin güneydoğusunda, yemekleriyle ve tarihiyle meşhur güzel şehrimiz Şanlıurfa‘nın 15 kilometre kuzeydoğusunda yer alıyor.
Adım 3: Kim yaptı? Ne zaman yapıldı?
İşte en şaşırtıcı kısım burası! Göbeklitepe, günümüzden yaklaşık 12.000 yıl önce yapılmış. O zamanlar insanlar henüz tarım yapmıyor, şehirler kurmuyor, avcılık ve toplayıcılıkla yaşıyorlardı. Bu yapıyı da o dönemin avcı-toplayıcı insanları inşa etmiş. Bu, bildiğimiz bütün tarih bilgilerini değiştiren bir keşif oldu!
Adım 4: Nasıl yapıldı?
İnsanlar, tonlarca ağırlıktaki kireçtaşı bloklarını bir yerlerden kesip getirmişler. Bu taşları “T” şeklinde yontmuşlar ve üzerlerine hayvan figürleri (aslan, yılan, tilki, turna gibi) oymuşlar. Sonra bu devasa T şeklindeki dikilitaşları dairesel bir planla toprağa dikerek tapınaklar inşa etmişler. Henüz metal aletlerin bile olmadığı bir dönemde bunu nasıl başardıkları hala bir sır ve bilim insanlarını hayrete düşürüyor.
Adım 5: Niçin yapıldı?
Göbeklitepe’nin bir ev ya da kale olmadığı kesin. Arkeologlar, buranın dünyanın bilinen ilk tapınağı olduğunu düşünüyor. Yani insanlar buraya toplanıp dini törenler, ayinler düzenliyorlardı. Belki de bir araya gelip önemli kararlar aldıkları, kutlamalar yaptıkları kutsal bir buluşma merkeziydi.
Adım 6: Ülkemiz için önemi nedir?
Göbeklitepe, ülkemiz için bir gurur kaynağıdır.
- Tarih açısından: İnsanlık tarihinin başlangıcı hakkındaki bilgileri temelden değiştirdi. “İnsanlar önce yerleşik hayata geçti, sonra tapınak yaptı” düşüncesini yıktı.
- Turizm açısından: Tüm dünyadan insanlar bu gizemli yeri görmek için ülkemize geliyor. Bu da ülkemizin tanıtımına ve ekonomisine büyük katkı sağlıyor.
- Kültürel açıdan: Anadolu topraklarının ne kadar eski ve önemli bir medeniyet beşiği olduğunu tüm dünyaya kanıtlıyor.
Alıştırmada bir de “Belirlediğiniz varlık doğal miras özelliğine sahip ise o varlık hakkında defterinize kısa bir yazı yazınız.” diyordu. Benim seçtiğim Göbeklitepe kültürel bir miras. Ama sana örnek olması için doğal ve kültürel özellikler taşıyan Pamukkale hakkında da kısa bir yazı yazalım.
Pamukkale: Doğanın Bembeyaz Sanat Eseri
Denizli’de bulunan Pamukkale, sanki pamuktan yapılmış bir kaleyi andırır. Aslında bu beyazlık, yerin altından çıkan şifalı ve kalsiyum zengini sıcak suların binlerce yıldır akarken oluşturduğu traverten teraslarıdır. Güneş vurduğunda parlayan bu bembeyaz terasların içindeki turkuaz renkli sular, insana adeta bir masal diyarında olduğunu hissettirir. Bu eşsiz doğal güzelliğin hemen yanı başında ise Romalılardan kalma Hierapolis Antik Kenti bulunur. İşte bu yüzden Pamukkale, hem doğanın hem de tarihin iç içe geçtiği, dünyada eşi benzeri az bulunan özel bir yerdir.
Umarım bu açıklamalar ödevine yardımcı olur. Şimdi sıra sende! Listeden kendi merak ettiğin bir yeri seç ve onun sırlarını keşfet. Başarılar dilerim!