Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencilerim!
Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki “Sıra Sizde” etkinliğini yapacağız. Bu etkinlikte, bir depremin ne gibi sonuçlar doğurabileceğini gösteren bir kavram haritası var. Bizden istenen, yukarıda yeşil kutucukta verilen ifadeleri, haritadaki boş kutucuklara mantıklı bir şekilde yerleştirmemiz. Haydi hep birlikte bu haritayı tamamlayalım!
Soru: Aşağıda verilenleri kavram haritasında uygun yerlere yerleştiriniz.
Verilen Kavramlar: bulaşıcı ve salgın hastalıkların ortaya çıkması — tsunami — haberleşme ve ulaşım sistemlerinin iflası — yerleşme yerlerine sel baskını — can kaybı, sakatlık — bina hasarı — alt yapı hizmetlerinden yoksun bir şehir — toprak kaybı
Şimdi bu kavram haritasını adım adım, sebep-sonuç ilişkisine dikkat ederek dolduralım. Unutmayın, oklar bir olayın başka bir olaya nasıl sebep olduğunu gösteriyor.
Çözüm:
Adım 1: Depremin Doğrudan Sonuçlarını Bulalım
Haritanın tam ortasında DEPREM yazıyor. Depremden çıkan oklar, depremin doğrudan, yani ilk olarak nelere sebep olduğunu gösterir. Gelin bu kutuları dolduralım:
- Deprem, binaların yıkılmasına veya zarar görmesine neden olur. Bu yüzden depremden çıkan oklardan birinin gösterdiği boşluğa bina hasarı yazmalıyız.
- Deprem, yolların, köprülerin çökmesine neden olur. Bu zaten haritada yol hasarı olarak yazılmış.
- Deprem, toprağın kaymasına neden olabilir. Bu yüzden bir diğer boşluğa toprak kaybı yazabiliriz.
- Eğer deprem denizde veya okyanusta olursa dev dalgalar oluşur. Buna ne diyorduk? Evet, tsunami! Bunu da bir boşluğa ekleyelim.
- Deprem sonucunda maalesef insanlar hayatını kaybedebilir veya yaralanabilir. Bu nedenle bir diğer boşluğa can kaybı, sakatlık yazmalıyız.
- Son olarak, deprem elektrik, su, doğal gaz hatlarına zarar verir. Bu da zaten haritada elektrik, gaz ve su alt yapısının iflası olarak belirtilmiş.
Adım 2: Zincirleme Sonuçları Yerleştirelim
Şimdi de bir olayın başka bir olayı nasıl tetiklediğine bakalım. Yani zincirleme sonuçları bulalım.
- Haritada yol hasarı kutucuğundan bir ok çıkıyor. Yollar hasar görürse ne olur? Arabalar, ambulanslar, itfaiyeler gidemez, telefon hatları kesilebilir. Yani hem ulaşım hem de haberleşme durur. O zaman bu boşluğa haberleşme ve ulaşım sistemlerinin iflası yazmalıyız.
- Peki haberleşme ve ulaşım sistemleri iflas ederse ne olur? Haritadaki oka bakalım. İnsanları kurtarmak, onlara yardım götürmek çok zorlaşır. Yani yardım ve tahliyede zorluk yaşanması sonucunu doğurur. Gördünüz mü, ne kadar mantıklı bir zincir oldu!
- Şimdi diğer zincire bakalım. Elektrik, gaz ve su alt yapısının iflası kutucuğundan çıkan bir ok var. Elektriğin, suyun, doğal gazın olmadığı bir şehir nasıl bir şehirdir? Elbette, alt yapı hizmetlerinden yoksun bir şehir olur.
- Peki, suların akmadığı, kanalizasyon sisteminin çalışmadığı bir şehirde ne gibi bir tehlike ortaya çıkar? Maalesef temizlik ve hijyen sağlanamadığı için hastalıklar yayılmaya başlar. Bu da bizi son boş kutucuğa götürür: bulaşıcı ve salgın hastalıkların ortaya çıkması.
Sonuç
Haritayı tamamladığımızda ortaya çıkan mantık sırası şöyledir:
DEPREM şunlara sebep olur:
- Bina hasarı (Bu durum da can kaybı, sakatlık sonucuna sebep olabilir.)
- Yol hasarı (Bu durum haberleşme ve ulaşım sistemlerinin iflası‘na, o da yardım ve tahliyede zorluk yaşanması‘na sebep olur.)
- Toprak kaybı
- Tsunami
- Elektrik, gaz ve su alt yapısının iflası (Bu durum alt yapı hizmetlerinden yoksun bir şehir oluşmasına, o da bulaşıcı ve salgın hastalıkların ortaya çıkması‘na sebep olur.)
Gördüğünüz gibi, doğal afetler sadece tek bir sonuçla kalmıyor, bir zincir gibi birbirini takip eden birçok olumsuzluğa yol açabiliyor. Bu yüzden deprem gibi afetlere karşı her zaman hazırlıklı olmalıyız.
Umarım konu iyice anlaşılmıştır. Aklınıza takılan bir şey olursa her zaman sorabilirsiniz!